بنبست مذاکراتی ایران و آمریکا، تهدیدی برای مسیر دیپلماتیک
آمریکا با درخواست ایران برای انتقال مذاکرات از استانبول به عمان و محدود کردن موضوع به برنامه هستهای، مخالفت کرد.
در تازهترین پیچ بحران دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن، اختلاف در مورد محل و قالب مذاکرات برنامهریزیشده برای روز جمعه به نقطه بنبست رسیده و میتواند مسیر دیپلماسی را مسدود کند. این تحولات در حالی رخ میدهد که هر دو طرف درباره اولویتهای خود مواضع سختتری اتخاذ کردهاند و از حضور کشورهای منطقه در مذاکرات، اختلاف نظر دارند.
بر اساس گزارشها، ایالات متحده ساعاتی پیش در روز جاری چهارشنبه ۴ فوریه برابر با ۱۵ بهمن، به ایران اعلام کرد که با درخواست تهران برای تغییر محل و قالب مذاکرات موافقت نخواهد کرد. موضوع اصلی این اختلاف، انتقال محل مذاکرات از استانبول به عمان و انجام گفتوگوها به صورت دوجانبه بود، پیشنهادی که تهران ارائه داد تا فقط موضوع برنامه هستهای را در اولویت قرار دهد و از ورود موضوعات دیگر مانند برنامه موشکی خودداری شود.
یک مقام عالیرتبه آمریکایی با صراحت گفته است: «به آنها گفتیم یا همین فرمت یا هیچ؛ آنها نیز پاسخ دادند: خب، پس هیچ.» این اظهارنظر نشاندهنده شدت بنبست است که حتی احتمال لغو مذاکرات را تقویت میکند.
مقامهای واشینگتن تاکید کردهاند در صورتی که ایران به قالب و مکان قبلی گفتگوها در استانبول بازگردد، ایالات متحده آماده است که مذاکرات را در همین هفته یا هفته آینده ادامه دهد. این مقام همچنین هشدار داده است: «ما میخواهیم خیلی سریع به یک توافق واقعی برسیم، وگرنه مردم به سراغ گزینههای دیگر خواهند رفت.» این جمله تلویحا به تهدیدهای مکرر رئیسجمهور آمریکا درباره انتخاب گزینههای نظامی در صورت شکست دیپلماسی اشاره دارد.
از سوی دیگر، مقامات ایرانی نیز مواضع تندی اتخاذ کردهاند. یکی از منابع ایرانی به خبرگزاریها گفته است: «از نظر تهران، مذاکرات با آمریکا تنها درباره برنامه هستهای خواهد بود و جمهوری اسلامی حاضر به بحث درباره مسائل دیگر نیست.»
آمریکا اکنون بر این باور است که مذاکرات با ایران باید بیش از موضوع هستهای را شامل شود، از جمله برنامه موشکی، حمایت از گروههای منطقهای و مسائل حقوق بشر. وزیر خارجه آمریکا تاکید کرده که بدون پرداختن به این موضوعات، دستیابی به «توافق واقعی» دشوار خواهد بود.
در مقابل، تهران بر تمرکز محض بر برنامه هستهای تاکید دارد و میگوید قصد ندارد مسائلی مانند برنامه موشکی را در مذاکرات جاری مطرح کند.
با افزایش این اختلافات، چشمانداز تلاشهای دیپلماتیک تیرهتر شده است. برخی گزارشها حاکی از آن است که گفتوگوها ممکن است به جای استانبول در مسقط برگزار شود، اما حتی درباره این تغییر نیز بین دو طرف توافق صریحی وجود ندارد.
در حال حاضر، نمایندگان ارشد آمریکایی مانند «استیو ویتکاف» فرستاده ویژه کاخ سفید و «جرد کوشنر» مشاور رئیسجمهور آمریکا، قرار است به دوحه، قطر سفر کنند تا با نخستوزیر قطر درباره ایران گفتگو کنند، بدون برنامه دیدار رسمی با مقامات ایرانی.
به این ترتیب، با وجود تلاشهای گسترده منطقهای برای جلوگیری از تشدید بحران، اختلافات بر سر جنس و محل مذاکرات، احتمال توقف کامل مذاکرات را افزایش داده و نگرانی درباره بازگشت به گزینههای سختتری چون اقدامات نظامی را تشدید کرده است.
