حمله تند جان بولتون به توافق واشنگتن و تهران: «ایرانیها ترامپ را مثل ویولن نواختند»
انتقادها از توافق چارچوبی میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی همچنان ادامه دارد و این بار «جان بولتون» مشاور پیشین امنیت ملی آمریکا، با لحنی تند مدعی شد که تهران در مذاکرات اخیر توانسته از تمایل شدید دونالد ترامپ برای پایان دادن به بحران استفاده کند و امتیازهایی به دست آورد که پیش از این، دور از انتظار به نظر میرسید. بولتون معتقد است نگرانی اصلی رئیسجمهور آمریکا نه پیامدهای راهبردی توافق، بلکه تاثیر آن بر بازار انرژی و قیمت سوخت در داخل آمریکا بوده است.
بولتون در حاشیه نشست گروه هفت، توافق اخیر میان واشینگتن و تهران را توافقی توصیف کرد که بیش از آنکه به نفع آمریکا باشد، دستاوردی برای جمهوری اسلامی محسوب میشود. او با اشاره به روند مذاکرات گفت: «ایرانیها او را مثل یک ویولن نواختند و او را بازی دادند؛ به همین دلیل هم به توافقی رسیدند که میخواستند.»
اظهارات او در حالی مطرح میشود که دولت ترامپ توافق جدید را گامی مهم برای پایان جنگ، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات تازه درباره برنامه هستهای ایران معرفی کرده است. مقامهای آمریکایی اعلام کردهاند یادداشت تفاهم میان دو کشور امضا شده و متن کامل آن نیز قرار است منتشر شود. با این حال، بخشهایی از مفاد توافق همچنان برای افکار عمومی و حتی برخی متحدان آمریکا روشن نیست.
مشاور پیشین امنیت ملی آمریکا بر این باور است که انگیزه اصلی ترامپ در پیگیری توافق، جلوگیری از افزایش قیمت انرژی در بازارهای جهانی بوده است. او گفت: «ترامپ به پیامدهای ژئوپولیتیکی این توافق فکر نمیکند. او فقط به یک چیز فکر میکند؛ میخواهد تنگه هرمز باز باشد، میخواهد نفت خلیج فارس وارد بازارهای جهانی شود و میخواهد قیمت بنزین در پمپبنزینهای آمریکا پایین بیاید. تنها چیزی که برایش اهمیت دارد همین است.»
وقتی از بولتون پرسیده شد که آیا این رویکرد به معنای قربانی شدن ملاحظات امنیت ملی در برابر ملاحظات اقتصادی است، پاسخ داد: «فکر میکنم در نهایت قضیه همین باشد.»
یکی از مهمترین انتقادهای بولتون به توافق، منتشر نشدن جزئیات کامل آن است. در حالی که دولت آمریکا از انتشار متن توافق در روزهای آینده سخن گفته، هنوز بسیاری از بندهای کلیدی آن علنی نشدهاند. برخی رسانههای بینالمللی نیز گزارش دادهاند که درباره نحوه رفع تحریمها، وضعیت برنامه هستهای ایران، آینده مذاکرات و حتی چگونگی اجرای تعهدات دو طرف ابهامهای متعددی وجود دارد.
بولتون در این باره گفت: «اگر توافق فوقالعادهای بود، متن آن را علنی میکردند. همین موضوع تقریبا هر آنچه لازم است بدانید را به شما میگوید.»
او همچنین روایت کاخ سفید درباره تضعیف ساختار رهبری جمهوری اسلامی پس از حملات نظامی اخیر را رد کرد و گفت: «تنها تغییری که رخ داده این است که ما چهارصد یا پانصد نفر از مقامهای ارشد حکومت را کشتهایم و حالا نفرات دوم و جانشینان آنها روی کار آمدهاند. بنابراین بله، افراد تغییر کردهاند، اما همان حکومت ایدئولوژیک و افراطی پابرجاست.»
بولتون در بخش دیگری از سخنانش، اطمینانبخشی مقامهای جمهوری اسلامی درباره نداشتن برنامه برای دستیابی به سلاح هستهای را فاقد اعتبار دانست و اظهار داشت: «ایران از زمان پیوستن به معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای در سال ۱۹۷۰، یعنی بیش از پنج دهه، متعهد بوده که به دنبال سلاح هستهای نرود. اما این حرفها را نمیتوان جدی گرفت.»
از نگاه او، مهمترین پیامد توافق اخیر، از بین رفتن بخشی از اهرم فشار آمریکا بر تهران است. بولتون معتقد است جمهوری اسلامی اکنون این پیام را دریافت کرده که واشنگتن دستکم در کوتاهمدت تمایلی به رویارویی نظامی جدید ندارد و همین موضوع میتواند موقعیت مذاکرهکنندگان ایرانی را تقویت کند. او گفت: «این بزرگترین ابزار فشار و مهمترین اهرم ما در برابر ایران را از بین میبرد. تنها چیزی که ایران متوجه میشود همین است.»
در روزهای اخیر، مقامهای آمریکایی و ایرانی از دستیابی به یک چارچوب اولیه برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز خبر دادهاند؛ توافقی که با استقبال محتاطانه برخی رهبران اروپایی نیز روبهرو شده است. با این حال، همچنان پرسشهای متعددی درباره جزئیات اجرایی آن، روند مذاکرات هستهای و میزان پایبندی دو طرف به تعهدات آینده باقی مانده است.
بولتون در پایان تاکید کرد که مقامهای جمهوری اسلامی به درستی نیاز سیاسی ترامپ به یک توافق را تشخیص دادهاند و توانستهاند از این وضعیت بهره ببرند. او گفت: «ترامپ به شدت به دنبال توافق است و ایرانیها توانستهاند او را به سمت خواستههای خود هدایت کنند.»
