وقتی بخشش به آخرین فرصت زندگی نرسید؛ علی میررضایی در بابل اعدام شد
«علی میررضایی» خواننده جوان موسیقی محلی مازندران، سحرگاه چهارشنبه ۱۱ شهریور در زندان بابل اعدام شد؛ مردی که زندگیاش در پی یک نزاع مرگبار به بنبست رسید و تلاشها برای جلب رضایت خانواده مقتول نیز نتوانست فرصت دیگری برای او فراهم کند. پرونده او، در روزگاری که اعدام در ایران به خبری تکراری تبدیل شده، بار دیگر پرسشی بنیادین را پیش روی جامعه میگذارد: آیا عدالت تنها با مرگ پاسخ میگیرد، یا بخشش میتواند راه دیگری برای پایان دادن به چرخه خشونت باشد؟
علی میررضایی خواننده موسیقی محلی و اهل بابل، سحرگاه چهارشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ در زندان مرکزی بابل اعدام شد. خبر اجرای حکم او را منابع مستقل حقوقبشری از جمله سازمان حقوق بشر ایران و ههنگاو منتشر کردند؛ منابعی که گزارش دادهاند این حکم پس از ناکامی تلاشها برای جلب رضایت خانواده مقتول به اجرا درآمد.
میررضایی حدود ۳۰ سال داشت و فعالیت حرفهای خود را در عرصه موسیقی محلی از سالها پیش آغاز کرده بود. او در میان بخشی از مردم مازندران بهعنوان خواننده موسیقی بومی شناخته میشد، اما یک درگیری مرگبار، مسیر زندگی او را تغییر داد و در نهایت پروندهای قضایی را رقم زد که پایان آن چوبه دار بود.
بر اساس گزارش منابع حقوقبشری، این پرونده به درگیری در یک کافه در حوالی بابل بازمیگشت؛ درگیریای که در جریان آن یک نفر جان خود را از دست داد. میررضایی در ادامه بازداشت و با اتهام قتل عمد روبهرو شد و حکم قصاص برای او صادر شد.
اجرای حکم اما برای مدتی به تعویق افتاد. فرصتی برای تلاش جهت جلب رضایت خانواده مقتول در نظر گرفته شد و در این مدت، شماری از اهالی هنر، معتمدان محلی و افراد دیگری برای جلوگیری از اجرای حکم و گرفتن رضایت خانواده مقتول میانجیگری کردند، اما در نهایت رضایتی حاصل نشد.
اینجاست که پرونده علی میررضایی، فراتر از یک خبر قضایی، به پرسشی انسانی و اخلاقی تبدیل میشود؛ پرسشی درباره اینکه انسان با خطا، خشونت و مرگ چگونه باید مواجه شود.
در سنت مسیحی، بخشش جایگاهی بنیادین دارد. عیسی مسیح در انجیل، پیروان خود را بارها به بخشیدن دعوت میکند؛ نه به این معنا که رنج قربانی یا خانواده او نادیده گرفته شود، بلکه با این باور که انسان نباید اجازه دهد خشونت، خشونت دیگری بیافریند.
در دعای معروف «ربانی» نیز مسیحیان دعا میکنند: «و قرضهای ما را ببخش، چنانکه ما نیز قرضداران خود را میبخشیم.»
بخشش مسیحی به معنای انکار عدالت نیست. بخشش به معنای این نیست که مرگ یک انسان بیاهمیت است یا خانوادهای که عزیز خود را از دست داده، نباید درد و خشم خود را بیان کند. بلکه پیام مسیحیت این است که حتی در عمیقترین رنجها نیز امکان انتخاب راهی متفاوت از انتقام وجود دارد.
در انجیل متی، عیسی میگوید: «خوشا به حال رحیمان، زیرا بر ایشان رحم خواهد شد.» همین نگاه، مفهوم بخشش را از یک تصمیم شخصی فراتر میبرد و آن را به چالشی برای جامعه تبدیل میکند: آیا پایان یک تراژدی الزاما باید مرگ انسانی دیگر باشد؟
در پروندههایی مانند پرونده میررضایی، خانواده مقتول حق قانونی خود را دنبال کردهاند و تصمیم آنان برای عدم گذشت را نمیتوان با نادیده گرفتن رنجی که متحمل شدهاند قضاوت کرد. از سوی دیگر، جامعه نیز میتواند درباره امکان بخشش، اصلاح، توبه و بازگشت یک انسان به زندگی بیندیشد.
این تفاوت مهم است؛ زیرا اگر قرار باشد از منظر مسیحیت به چنین پروندهای نگاه کنیم، نخستین واکنش نباید محکوم کردن خانواده مقتول باشد، بلکه باید شنیدن درد آنان و در عین حال یادآوری ارزش جان انسانی باشد؛ حتی جان انسانی که مرتکب خطایی سنگین شده است.
مسیحیت بر این باور است که انسان با خطای خود برای همیشه تعریف نمیشود و امکان توبه و دگرگونی حتی پس از سقوط نیز وجود دارد. در قلب پیام انجیل، بخشش خداوند قرار دارد؛ خدایی که انسان گناهکار را به بازگشت و دگرگونی فرا میخواند.
از همین منظر، سرنوشت علی میررضایی پرسشی تلخ را باقی میگذارد: اگر فرصتی برای بخشش وجود داشته باشد، آیا جامعه باید همیشه آخرین کلمه را با مرگ بیان کند؟
این پرسش در ایران امروز اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ کشوری که مجازات اعدام همچنان در آن به شکل گسترده اجرا میشود و خبر اعدام، چه در پروندههای جنایی و چه در پروندههای سیاسی و امنیتی، برای بسیاری از ایرانیان به بخشی از اخبار روزمره تبدیل شده است.
بر اساس گزارش عفو بینالملل، جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۵ دستکم ۲۱۵۹ نفر را اعدام کرده است؛ رقمی که این سازمان آن را بالاترین رقم ثبتشده اعدام در ایران از سال ۱۹۸۱ تاکنون اعلام کرده است.
اما پرونده علی میررضایی با پرونده معترضان و زندانیان سیاسی تفاوت دارد. او بر اساس گزارشهای منتشرشده، در ارتباط با یک درگیری منجر به مرگ، به قصاص محکوم شده بود و گزارشی معتبر که نشان دهد او به دلیل فعالیت سیاسی یا اعتراض به حکومت اعدام شده باشد، وجود ندارد.
با این حال، این تفاوت نباید ما را از پرسش بزرگتری که مجازات مرگ در ایران ایجاد میکند دور کند. جامعهای که هر روز با اخبار اعدام روبهروست، ناگزیر باید درباره معنای عدالت، مجازات، توبه و بخشش نیز گفتوگو کند.
از نگاه مسیحی، عدالت و رحمت دشمن یکدیگر نیستند. مسیحیت انسان را به بخشیدن فرا میخواند، اما همزمان رنج قربانی را جدی میگیرد. بخشش، فراموش کردن نیست؛ پاک کردن گذشته نیست و توجیه خطا نیز نیست. بخشش، انتخابی دشوار برای شکستن چرخه خشونت است.
علی میررضایی دیگر فرصتی برای بازگشت به زندگی ندارد. یک خانواده، عزیز خود را از دست داده و خانوادهای دیگر نیز با مرگ یک عضو خود روبهرو شده است. اما شاید ارزش طرح این پرسش، درست در همین نقطه باشد: آیا پایان یک زندگی میتواند زندگی از دسترفته دیگری را بازگرداند؟ و اگر بخشش امکان پایان دادن به یک چرخه خونین را فراهم کند، جامعه تا چه اندازه باید برای آن فرصت ایجاد کند؟
برای مسیحیان، پاسخ این پرسش از قلب انجیل میآید: «رحمت بر داوری غالب است.»
شاید پرونده علی میررضایی، فارغ از همه جزئیات حقوقی آن، بار دیگر یادآوری کند که در برابر مرگ، انسان تنها با مسئله مجازات روبهرو نیست، بلکه با مسئله بخشش نیز روبهروست.
