اعتصاب غذای خشک «غزل مرزبان» شهروند مسیحی در اوین
غزل مرزبان شهروند مسیحی کاتولیک محبوس در زندان اوین، در اعتراض به محرومیت از دسترسی به کتاب مقدس و دعاهای کاتولیکی، تهدید به صدور حکم ارتداد و ادامه ممنوعیت ملاقات با خانواده، از ۲۸ شهریور اعتصاب غذای خشک کرده است. به گفته منابع نزدیک به او، مسئولان زندان حتی با درخواست دسترسی به کتاب مقدس مخالفت کردهاند؛ روایتی که بار دیگر نگرانیها درباره محدودیت آزادی دین و فشار بر مسیحیان در ایران را افزایش داده است.
طبق گزارشهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی، غزل مرزبان طی درخواستهای کتبی متعدد، خواستار دسترسی به کتاب مقدس و دعاهای کاتولیکی شده بود تا در دوران حبس بتواند از آنها برای آرامش روحی خود استفاده کند. یک منبع آگاه گفته است مسئولان زندان در پاسخ مدعی شدهاند تنها افرادی که «مسیحیزاده» هستند اجازه داشتن کتاب مقدس در زندان را دارند.
این منبع همچنین مدعی شده است که حتی درخواست ورود کتاب مقدس برای یک زندانی زن دارای تابعیت بریتانیا و مسیحیزاده نیز رد شده است. ادعای وجود یک «آییننامه محرمانه» که بر اساس آن تحویل کتاب مقدس به شهروندان مسیحی که مسلمانزاده هستند ممنوع شده، تاکنون بهصورت مستقل از سوی مقامهای قضایی یا سازمان زندانها منتشر و تایید نشده است.
با این حال، اصل محدودیت بر دسترسی شهروندان مسیحی به متون و مناسک دینی، در صورت صحت، فراتر از یک مسئله اداری در زندان است و مستقیما به آزادی دین و وجدان مربوط میشود.
یکی از سنگینترین ادعاهای مطرحشده درباره پرونده مرزبان، تهدید او به صدور حکم «حد ارتداد» است. به گفته منبع آگاه، قاضی «حسینی» مسئول اجرای احکام، به غزل مرزبان اعلام کرده که پرونده ارتداد او همچنان باز است و در صورت امضا نکردن توبهنامه، احتمال صدور حکم «حد ارتداد» وجود دارد.
این ادعا در حالی مطرح میشود که مرزبان پیشتر نیز به دلیل فعالیتها و باورهای مذهبی خود با دستگاه قضایی جمهوری اسلامی درگیر بوده است. منابع حقوق بشری گزارش دادهاند که او در پرونده اخیر خود در شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به ۹ سال و هشت ماه زندان محکوم شده است؛ اتهامهای اعلامشده شامل «تبلیغ علیه نظام» و «اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور» بوده است.
بر اساس گزارش منتشرشده در روز جاری، غزل مرزبان از روز شنبه ۲۸ شهریور اعتصاب غذای خشک خود را آغاز کرده است؛ وی نهتنها از خوردن غذا، بلکه از نوشیدن آب و مایعات نیز خودداری میکند. او اعتراض خود را بهصورت مکتوب به مسئولان زندان اعلام کرده، اما بنا بر گزارش منبع آگاه، مسئولان گفتهاند نامه او را به مراجع مربوط ارسال نخواهند کرد.
اعتصاب غذای خشک از نظر جسمی بسیار خطرناک است و تداوم آن میتواند در مدت کوتاهی وضعیت سلامت فرد را بهشدت وخیم کند. به همین دلیل، وضعیت مرزبان نیازمند توجه فوری خانواده، وکلا و نهادهای مدافع حقوق بشر و آزادی دینی است.
این نخستین بار نیست که او برای اعتراض به وضعیت خود دست به اعتصاب غذا میزند. منابع مسیحی و حقوق بشری گزارش دادهاند که مرزبان در ماههای گذشته نیز در اعتراض به حکم سنگین خود اعتصاب غذا کرده بود. همچنین در ژوئیه ۲۰۲۶، گزارش شد که پس از اعتراض به شرایط بند زنان زندان اوین، در جریان برخورد خشونتآمیز دستش دچار شکستگی شده است.
در کنار محرومیت از کتاب مقدس، غزل مرزبان همچنان از ملاقات با خانواده محروم است و بر اساس اطلاعات منتشرشده، نزدیک به سه ماه از آخرین ملاقات او گذشته است.
مجموع این محدودیتها، اگر مطابق گزارشها ادامه داشته باشد، تصویری از فشار چندلایه بر یک زندانی ارائه میکند: حبس طولانی، محدودیت ارتباط با خانواده، محدودیت در دسترسی به متون دینی و طرح تهدیدهایی درباره باور مذهبی او.
پرونده غزل مرزبان در شرایطی مطرح میشود که محدودیت علیه مسیحیان در ایران، بهویژه شهروندانی که از خانوادههای مسلمان به مسیحیت گرویدهاند، سابقهای گسترده دارد.
گزارش سالانه «اسکیپگوتس» از سوی سازمان ماده 18 و چند نهاد مسیحی دیگر، اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۵ دستکم ۲۵۴ مسیحی در ایران به اتهامهایی مرتبط با باور یا فعالیت مذهبی بازداشت شدند؛ این رقم تقریبا دو برابر سال قبل، یعنی ۱۳۹ نفر بوده است. همچنین ۵۷ مسیحی در سال ۲۰۲۵ دورههایی از حبس، تبعید یا کار اجباری را تحمل کردند.
گزارش بهروزشده دولت بریتانیا درباره وضعیت مسیحیان در ایران نیز تاکید میکند که مقامهای جمهوری اسلامی همچنان شهروندان مسیحی را بازداشت و زندانی میکنند و این فشارها بهویژه متوجه رهبران، سازماندهندگان و برخی دیگر از مسیحیان است. این گزارش همچنین به محدودیت بر فعالیت کلیساها، عبادت فارسیزبان و حضور شهروندانی که از اسلام به مسیحیت گرویدهاند اشاره میکند.
کمیسیون آزادی مذهبی بینالمللی آمریکا نیز وضعیت آزادی دین در ایران را بسیار وخیم توصیف کرده و در گزارش سال ۲۰۲۶ خود، از هدف قرار گرفتن سیستماتیک اقلیتهای مذهبی، از جمله مسیحیان، بهائیان، یهودیان و اهل سنت خبر داده است.
غزل مرزبان پیش از بازداشت اخیر نیز به دلیل فعالیتهای خود سابقه زندان داشت. سازمان ماده 18 نیز گزارش داده است که در بازداشت ژانویه ۲۰۲۶، ماموران کتاب مقدس و دیگر ادبیات مسیحی او را ضبط کردند و در جریان بازجویی، تلاش شد این متون به فعالیت تبلیغی نسبت داده شوند؛ مرزبان تاکید کرده بود که این کتابها برای استفاده شخصی او بودهاند.
در چنین شرایطی، مسئله فقط سرنوشت یک کتاب یا یک زندانی نیست. پرسش اساسی این است که آیا یک شهروند میتواند در زندان نیز حق دسترسی به کتاب مقدس، دعا و دیگر ابزارهای عبادت خود را داشته باشد یا خیر.
برای یک مسیحی، کتاب مقدس صرفا یک کتاب معمولی نیست؛ بخشی از زندگی ایمانی و ارتباط انسان با خداست. محروم کردن فرد از متون مقدس، بهویژه زمانی که او بهدلیل باور مذهبی خود تحت فشار قرار گرفته، میتواند به معنای اعمال فشار بر وجدان و هویت دینی او باشد.
اصل آزادی دین تنها به این معنا نیست که فرد در بیرون از زندان اجازه داشته باشد خود را مسیحی بداند. آزادی وجدان باید شامل امکان دعا، مطالعه متون مقدس و انجام مناسک دینی نیز باشد، حتی برای فردی که در زندان به سر میبرد.
در قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز اصولی درباره شناسایی ادیان و حقوق اقلیتهای دینی وجود دارد و اصل ۲۳ قانون اساسی دخالت و تجسس درباره عقاید افراد را منع میکند. نهاد مسیحی CSW نیز در گزارش سپتامبر ۲۰۲۶ به همین اصول و تعهدات حقوقی اشاره کرده است.
با این حال، روایت پرونده غزل مرزبان نشان میدهد که فاصله میان حقوق اعلامشده و تجربه برخی شهروندان مسیحی در زندان، همچنان محل نگرانی جدی است.
در نهایت، زندان نباید به ابزاری برای شکستن ایمان و وجدان انسان تبدیل شود. حتی در شرایط حبس، یک زندانی همچنان انسان است و کرامت، آزادی وجدان و حق برخورداری از مراقبت انسانی و دینی، حقوقی نیستند که با بستهشدن درِ سلول از میان بروند.
