از مزار کیان پیرفلک تا بازداشتگاههای بینامونشان؛ هفت شهروند در سایه سکوت امنیتی
در روزهای اخیر، دستکم هفت شهروند در ایذه، پیرانشهر و ملکان توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی بازداشت یا ناپدید شدهاند؛ جمشید مولایی از بستگان کیان پیرفلک، سه شهروند کُرد و دو زندانی سیاسی سابق و همچنین احد علیوند فعال مدنی و تولیدکننده محتوا، از جمله این افراد هستند. در حالی که خانوادههای بازداشتشدگان از محل نگهداری و اتهامات آنان بیخبرند، گزارشهای حقوق بشری از تداوم بازداشتهای بدون اطلاعرسانی رسمی و محرومیت برخی بازداشتشدگان از تماس با خانواده و دسترسی به وکیل حکایت دارد.
یکی از خبرسازترین موارد، بازداشت «جمشید مولایی» معروف به «رایکا»، در شهرستان ایذه است؛ فردی که از بستگان نزدیک خانواده کیان پیرفلک کودک ۱۰ ساله کشتهشده در اعتراضات سال ۱۴۰۱ محسوب میشود.
بر اساس گزارشها، مولایی در روزهای پایانی مرداد در ایذه توسط نیروهای امنیتی بازداشت شده و تاکنون اطلاعات رسمی درباره نهاد بازداشتکننده، محل نگهداری یا اتهامهای احتمالی او منتشر نشده است. «میثم پیرفلک» پدر کیان، خبر بازداشت او را اعلام کرده و گفته است مولایی به بیماری دیابت مبتلاست و به مراقبت پزشکی و مصرف منظم دارو نیاز دارد.
بازداشت وی حدود یک هفته پس از بازسازی مزار کیان پیرفلک رخ داده است؛ با این حال، هیچ منبع رسمی، ارتباطی میان بازسازی مزار و بازداشت مولایی را اعلام نکرده است.
رسانه ایران اینترنشنال نیز به نقل از منابع مطلع، گزارش داده که نیروهای امنیتی شامگاه ۲۵مرداد به روستای پرچستان گورویی در شهرستان ایذه یورش برده و جمشید مولایی را همراه با اسماعیل مولایی و حسین مولایی بازداشت کردهاند.
بر اساس همین گزارش، نیروهای سپاه خوزستان با پشتیبانی پهپاد شناسایی و خودروهای زرهی در این عملیات حضور داشتهاند. همچنین در ادامه این گزارش، جمشید مولایی پس از انتقال اولیه، با شکستگی دست و آثار جراحت به بیمارستان منتقل و سپس بار دیگر توسط نیروهای امنیتی به مکانی نامعلوم برده شد. این جزئیات تاکنون از سوی مقامهای رسمی جمهوری اسلامی تایید نشده است.
بازداشت جمشید مولایی اهمیت ویژهای پیدا میکند، زیرا نام او با خانواده کیان پیرفلک گره خورده است؛ کودکی که در جریان اعتراضات ۱۴۰۱ در ایذه جان باخت و مرگ او به یکی از نمادهای آن اعتراضات تبدیل شد.
خانواده پیرفلک در سالهای گذشته نیز با فشارهای امنیتی و قضایی مواجه بودهاند، از جمله محدودیتهایی علیه ماهمنیر مولاییراد و میثم پیرفلک والدین کیان و همچنین برخورد با برخی دیگر از نزدیکان خانواده.
در یکی از گزارشهای حقوق بشری پیشین نیز آمده بود که اعضای خانواده پیرفلک پس از اعتراض مادر کیان به روایت رسمی حکومت درباره مرگ فرزندش، با احضار و بازداشت مواجه شدهاند. از همین رو، بازداشت تازه یک عضو نزدیک به این خانواده، بار دیگر نگرانیها درباره ادامه فشار بر خانوادههای دادخواه را افزایش داده است.
همزمان با تحولات ایذه، در استان آذربایجان غربی نیز سه شهروند کُرد در پیرانشهر بازداشت شدند. «سوران محمودی»، «محمد دانشمایه» معروف به «محمد بیوفا»، و «لقمان سیده» بامداد یکشنبه ۲۳ اوت توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به مکانهای نامعلوم منتقل شدند.
گزارش ههنگاو و کُردپا حاکی از آن است که محمودی و دانشمایه در منازل خود بازداشت شدند و نیروهای امنیتی برای بازداشت آنان حکم قضایی ارائه نکردند. لقمان سیده نیز در روستای پسوه از توابع پیرانشهر پس از ورود نیروهای امنیتی به منزلش بازداشت شد.
بنا بر این گزارشها، هر سه نفر پس از بازداشت از تماس تلفنی با خانواده، ملاقات و دسترسی به وکیل محروم ماندهاند و مقامهای امنیتی نیز درباره علت بازداشت یا اتهامات احتمالی آنان توضیحی ارائه نکردهاند.
سازمان حقوق بشر هانا نیز بازداشتها را گزارش و تاکید کرده است که درباره علت بازداشت، اتهامات احتمالی و مرجع قضایی رسیدگیکننده اطلاعاتی در دست نیست.
سوران محمودی پیشتر نیز با پرونده امنیتی روبهرو شده بود. او در مهر ۱۴۰۲ بازداشت و پس از پایان بازجویی به زندان نقده منتقل شد. در آبان همان سال با وثیقه سه میلیارد تومانی موقتا آزاد شد.
پس از آن، شعبه اول دادگاه انقلاب مهاباد او را در اردیبهشت ۱۴۰۳ به اتهام «عضویت و همکاری با حزب دمکرات کوردستان ایران» به سه سال حبس محکوم کرد. گزارشهای حقوق بشری میگویند او اکنون بار دیگر و در شرایطی که علت بازداشت جدیدش اعلام نشده، در بازداشت به سر میبرد.
محمد دانشمایه نیز سابقه بازداشت در سال ۱۴۰۲ دارد. درباره پرونده جدید او، تاکنون اتهام مشخصی از سوی مقامهای رسمی اعلام نشده است. بازداشت این سه نفر در شرایطی رخ داده که پیرانشهر و دیگر مناطق کردنشین غرب ایران در هفتههای اخیر شاهد موارد متعدد بازداشت بودهاند.
شبکه حقوق بشر کردستان، در گزارشی در ۱۸ اوت اعلام کرد که دستکم ۲۶ شهروند کُرد از ۲۳ژوئیه در شهرهای مختلف توسط نیروهای وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه بازداشت شدهاند. این شبکه همچنین گزارش داده است که در موارد مختلف، خانوادهها پس از مراجعه به نهادهای امنیتی و قضایی نتوانستهاند اطلاعاتی درباره وضعیت یا محل نگهداری بازداشتشدگان به دست آورند. همین نهاد چند روز بعد نیز از ادامه بازداشت شهروندان کُرد در پیرانشهر، بوکان و اشنویه خبر داد.
این مجموعه گزارشها نشان میدهد که بازداشتهای اخیر پیرانشهر را نمیتوان صرفا به یک پرونده منفرد محدود کرد؛ بلکه در چارچوب موجی گستردهتر از بازداشتهای امنیتی در مناطق کردنشین گزارش شده است.
در نقطهای دیگر از ایران، «احد علیوند» فعال مدنی و تولیدکننده محتوای مجازی، از ۱۶ اوت در بازداشت به سر میبرد. علیوند در شهر ملکان توسط نیروهای حکومتی بازداشت شده و با گذشت یک هفته، همچنان اطلاعات دقیقی درباره وضعیت حقوقی، محل نگهداری یا وضعیت سلامت او در دست نیست.
خانواده و نزدیکان او بهطور مداوم برای پیگیری وضعیتش به نهادهای امنیتی و مراجع قضایی ملکان مراجعه کردهاند، اما بنا بر این گزارش، مقامهای مربوطه پاسخ روشنی درباره اتهامها یا محل نگهداری او ارائه نکردهاند. در حال حاضر نیز هیچ اتهام مشخصی که از سوی مقامهای رسمی جمهوری اسلامی علیه علیوند اعلام شده باشد، در منابع رسمی منتشر نشده است.
اگرچه جمشید مولایی در ایذه، سه شهروند پیرانشهر و احد علیوند در ملکان پروندههای متفاوتی دارند، یک نقطه مشترک در گزارشهای مربوط به آنها دیده میشود: «نبود اطلاعات رسمی و شفاف درباره وضعیت بازداشتشدگان.»
در پرونده مولایی، محل نگهداری و اتهام او اعلام نشده است. درباره محمودی، دانشمایه و سیده نیز منابع حقوق بشری از انتقال آنان به مکان نامعلوم و محرومیت از تماس با خانواده و دسترسی به وکیل خبر دادهاند. درباره علیوند نیز پس از گذشت یک هفته، همچنان اطلاعات روشن و رسمی درباره وضعیت او منتشر نشده است.
این وضعیت، نگرانی درباره احتمال نگهداری بازداشتشدگان در بازداشتگاههای امنیتی و طولانی شدن دوره بیخبری خانوادهها را افزایش میدهد؛ هرچند درباره محل دقیق نگهداری این افراد نمیتوان بدون تایید مستقل اظهار نظر قطعی کرد.
گزارشهای حقوق بشری درباره این پروندهها بار دیگر مسئله بازداشتهای بدون اطلاعرسانی عمومی، محرومیت از دسترسی به وکیل و بیخبری خانوادهها را برجسته کرده است.
در استانداردهای بینالمللی حقوق بشر، فرد بازداشتشده باید از دلایل بازداشت خود آگاه شود و امکان دسترسی به روند قضایی و حمایت حقوقی داشته باشد. سازمانهای حقوق بشری در سالهای اخیر بارها نسبت به استفاده گسترده از بازداشتهای امنیتی و نگهداری افراد در مکانهای نامعلوم در ایران هشدار دادهاند.
در پروندههای اخیر پیرانشهر نیز ههنگاو و کُردپا مشخصا گزارش کردهاند که نیروهای امنیتی هنگام بازداشت سه شهروند، حکم قضایی ارائه نکردهاند و خانوادهها نیز از سرنوشت آنان بیخبر ماندهاند.
از ایذه تا پیرانشهر و ملکان، گزارشهای منتشرشده طی روزهای اخیر تصویری از افزایش فشار امنیتی بر گروههای مختلف شهروندان ارائه میدهد؛ از خانوادههای دادخواه و نزدیکان قربانیان اعتراضات گرفته تا فعالان مدنی و شهروندان کُردی که پیشتر سابقه محکومیت سیاسی داشتهاند.
در ایذه، نام کیان پیرفلک بار دیگر در پی بازداشت یکی از نزدیکان خانواده او مطرح شده است. در پیرانشهر، سه شهروند در یک شب بازداشت و به مکان نامعلوم منتقل شدهاند و در ملکان، خانواده یک فعال مدنی پس از گذشت یک هفته هنوز از وضعیت او اطلاع روشنی ندارند.
در هیچیک از این پروندهها، تا زمان انتشار این گزارش، مقامهای رسمی جمهوری اسلامی توضیح جامعی درباره اتهامات افراد یا محل نگهداری آنان ارائه نکردهاند.
آنچه اکنون بیش از هر چیز خانوادههای این افراد را نگران کرده، نه فقط اصل بازداشت، بلکه بیخبری از سرنوشت آنان و نبود اطلاعات شفاف درباره روند قضایی پروندههاست؛ مسئلهای که در صورت ادامهدار شدن میتواند نگرانیهای جدیتری درباره رعایت حقوق قانونی بازداشتشدگان ایجاد کند.
