“Belegering van het Geloof”, regering-Pashinjan en georganiseerde druk op de Armeense Apostolische Kerk

De belegering van het geloof in Armenië en de druk van de regering-Pashinjan op de Armeense Apostolische Kerk hebben de alarmklok over religieuze vrijheid doen luiden.

Mensenrechtactivisten en christelijke organisaties hebben gewaarschuwd voor de intensivering van overheidsddruk op leiders van de Armeense Apostolische Kerk; een druk die volgens hen een zorgwekkend stadium heeft bereikt en de historische onafhankelijkheid van de kerk rechtstreeks onder bedreiging stelt. Deze waarschuwingen worden gegeven op een moment waarop de helft van de aartsbisschoppen van deze kerk in detentie zijn en zorgen over autoritaire benaderingen van de regering onder premierminister Nikol Pashinjan van Armenië toenemen.

De Armeense Apostolische Kerk, een van de oudste christelijke instellingen ter wereld en een zuil van de nationale identiteit van Armenië, is na de nederlaag van het land in de Tweede Bergkarabach-oorlog in 2020 in een periode van gespannen betrekkingen met de regering geraakt. Het einde van deze oorlog leidde niet alleen tot het verlies van betwiste gebieden, maar ging ook gepaard met de vlucht van meer dan 120.000 Armeniërs uit gebieden onder Azerbeidzjaans controle; een gebeurtenis die openbare woede en wijdverspreide protesten tegen de regering-Pashinjan veroorzaakte.

Na deze crisis heeft de regering van Armenië, volgens critici, in plaats van nationale dialoog, het pad van onderdrukking ingeslagen. Meerdere rapporten wijzen erop dat burgers worden beboet vanwege het posten van kritische berichten op sociale media en dat politieke en burgermaatschappelijke tegenstanders worden geconfronteerd met bedreigingen, oproepen en arrestaties; een proces dat activisten zien als een duidelijk teken van de glijdende beweging van de regering naar autoritarisme.

Ondertussen is ook de kerk niet ontsnapt aan de doelwitten van de macht. Begin dit jaar werd aartsbisschop Mikael Ajapahyan gearresteerd onder beschuldiging van pogingen om de regering omver te werpen via niet-democratische middelen. Armeniaanse openbare aanklagers hebben zich op uitspraken van hem beroepen waarin hij blijkbaar een staatsgreep zou hebben voorgesteld; een beschuldiging die kerksupporters als politiek en een poging om religieuze leiders te intimideren bestempelen.

De organisatie “Wereldwijde christelijke solidariteit” heeft gewaarschuwd dat de regering, door voor te stellen Garegin II, leider van de Armeense Apostolische Kerk, te vervangen door een regeringscommissie, ernaar streeft directe controle over deze religieuze instelling in handen te krijgen. Volgens waarnemers is zo’n actie een duidelijke schending van het beginsel van scheiding van kerk en staat en ongekende inmenging in religieuze aangelegenheden.

Pashinjan heeft deze beschuldigingen niet ontkend en heeft in plaats daarvan beweerd dat zijn doel is de kerk te redden van “anti-christelijke” en “anti-statelijke” groepen die volgens hem de kerk hebben overgenomen. Hij heeft ook expliciet opgeroepen tot het ontslag van Garegin II; een standpunt dat de spanningen heeft doen oplaaien.

Hoewel Garegin II tot nu toe niet is gearresteerd, geloven mensenrechtenactivisten dat hij onder zware en toenemende politieke druk staat; een druk die kan dienen als voorbode voor strenger optreden tegen de hoogste religieuze autoriteit van het land.

De omvang van deze maatregelen gaat verder dan de kerk. Samuel Karapetyan, een vooraanstaande zakenman en een van de prominente supporters van de Armeense Apostolische Kerk, is gevangen gezet vanwege kritiek op Pashjanjans functioneren, en de regering heeft met de nationalisering van Armenië’s elektriciteitsnetwerk (een van zijn grootste bezittingen) ook extra economische druk uitgeoefend.

Critici geloven dat de regering-Pashinjan, die met diepe openbare woede en een legitimatiecrisis wordt geconfronteerd, probeert haar macht te consolideren door critici het zwijgen op te leggen, burgers boetes te geven en de Armeense Apostolische Kerk (de meest gerespecteerde en vertrouwde instelling van het land) te viseren.

Vanuit christelijk perspectief is wat vandaag in Armenië plaatsvindt niet slechts een politieke geschil, maar een ernstige beproeving van religieuze vrijheid en de positie van de kerk in een samenleving waar het christelijk geloof altijd een onlosmakelijk onderdeel van de historische identiteit is geweest. Het verzwakken van de kerk is het verzwakken van de stem van het geweten en de waarheid in de samenleving; een waarschuwing die niet alleen tot Armenië beperkt mag blijven, maar de mondiale christelijke gemeenschap moet oproepen tot bewustwording en solidariteit.