De gevolgen van de Russische oorlog tegen Oekraïne voor de wereldvoedselzekerheid en Iran

Oekraïne en Rusland behoren tot de grootste graanexporteurs ter wereld, vooral van tarwe. De oorlog die Rusland tegen Oekraïne is begonnen, bedreigt de wereldvoedselzekerheid en verhoogt het aantal hongeraars. Ook Iran zal niet gespaard blijven van de gevolgen.

Deskundigen stellen dat de oorlog die Rusland tegen Oekraïne is begonnen en waarvan het einde onduidelijk is, ernstige gevolgen kan hebben voor de voedselprijs wereldwijd. Rusland was in 2021 de grootste tarweexporteur ter wereld. Na dit land volgen de Verenigde Staten, Canada en Australië, en Oekraïne staat op de vijfde plaats.

Dit jaar hebben Rusland 10 procent en Oekraïne vier procent van de wereldtarwe geproduceerd. Het aandeel van de Europese Unie in de tarweproductie voor wereldmarkten is de afgelopen jaren ongeveer 20 procent geweest.

Oekraïne en Rusland zijn tevens grote exporteurs van zonnebloemolie. In 2021 was Oekraïne het grootste exportland voor dit product ter wereld en stond Rusland op de tweede plaats. Rusland is ook een zeer belangrijke meststofexporteur wereldwijd.

Miljoenensterfgevallen door honger

Svenja Schulze, Duitse minister voor ontwikkeling, stelt dat de oorlog van Rusland tegen Oekraïne rampzalige gevolgen kan hebben voor de voedseltoevoer in Afrika en andere arme delen van de wereld. Zij zei aan de zijlijn van de vergadering van de ministers voor ontwikkeling van de Europese Unie in Montpellier, Frankrijk: “Rusland en Oekraïne behoren tot de grootste tarweexporteurs en vormen dus de broodmand van de wereld. Als deze export nu instort, zal de voedselprijs blijven stijgen, hoewel deze prijs als gevolg van corona en de stijging van energie- en meststofkosten al nu zeer hoog is.”

Deskundigen stellen dat zonder maatregelen tegen de gevolgen van de Oekraïense oorlog miljoenen mensen kunnen sterven van honger.

Op basis van voorlopige ramingen kan deze oorlog acht tot 13 miljoen mensen in het Midden-Oosten, Azië en vooral in Afrika honger bezorgen. Geschat wordt dat de voortduring van de chaos op de voedselmarkt als gevolg van deze oorlog het aantal ondervoeде personen in de Azië-Pacifische regio tussen 4,2 en 6,4 miljoen mensen zal doen toenemen.

Dit aantal kan in Afrika tussen 2,6 en 5,2 miljoen mensen omvatten en in het Midden-Oosten ongeveer 960.000 mensen treffen. Daarom zijn deskundigen van mening dat zowel onmiddellijke maatregelen als mechanismen nodig zijn die op lange termijn de wereldvoedselzekerheid waarborgen.

Hoe afhankelijk is Irans voedselmarkt van Rusland en Oekraïne?

Met het begin van de Oekraïense oorlog zal Iran, als buurland van Rusland en afhankelijk van bepaalde landbouwproducten uit beide landen, zich ook geconfronteerd zien met het gevaar dat de voedselzekerheid in gevaar komt. Temeer daar de onophoudelijke stijging van voedselprijs in Iran, ook zonder deze oorlog, de boodschappenmand van de mensen jaar na jaar kleiner heeft gemaakt.

De officiële statistieken van Irans buitenlandse handel met Rusland en Oekraïne in het lopende jaar bedraagt ongeveer twee miljard dollar, met de opmerking dat Oekraïnes aandeel veel kleiner is dan dat van Rusland. Online Eghtesad heeft geschreven dat in de eerste tien maanden van het lopende jaar de totale buitenlandse handel van Iran ongeveer 133,6 miljoen ton goederen ter waarde van 80 miljard en 236 miljoen dollar bedroeg, waarvan het handelsvolume van Iran met Rusland en Oekraïne in totaal ongeveer vier miljoen ton ter waarde van minder dan twee miljard dollar was.

Op basis van dezelfde statistieken van Irans handel met Rusland in deze periode zijn Irans invoer uit Rusland 2,9 miljoen ton, wat in vergelijking met dezelfde tienmaandse periode van vorig jaar een toename van 11,5 procent qua gewicht en 30,6 procent qua waarde vertegenwoordigt. Vorig jaar bedroeg Irans invoer uit Rusland 2,6 miljoen ton ter waarde van 901 miljoen dollar.

Online Eghtesad meldt onder verwijzing naar Rouhollah Latifi, woordvoerder van de douane, dat Irans invoer uit Rusland hoofdzakelijk voedselproducten en essentiële goederen betreft. Volgens hem omvat Irans invoer uit Rusland zonnebloemolie, semi-industriële artikelen en grondstoffen, hout, krantenppapier en farmaceutische items. Iran importeerde meer dan 694 miljoen dollar aan tarwe, 72,2 miljoen dollar aan maïs, gerst en sojabonen uit Rusland.

In het lopende jaar bedroeg Irans invoer uit Oekraïne 174,4 duizend ton ter waarde van meer dan 111,7 miljoen dollar, wat volgens Latifi in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar een afname van 11,6 procent qua gewicht en een stijging van 105,7 procent qua waarde vertegenwoordigt. De importartikelen uit Oekraïne betreffen tarwe, maïs, zonnebloemolie, machines en bepaalde oliebohringapparatuur.

Gevolgen van de Oekraïense oorlog voor Iran

De gevolgen van Ruslands invasie van Oekraïne op de markten voor goud, verschillende metalen, energie en op de wereldbeurs toonden zich snel. In Europese supermarkten zijn de prijsveranderingen opvallend, maar de stijgende trend ervan is nog niet versneld. Iets dat bij voortzetting van de oorlog spoedig sneller zal gaan.

Voor Iran? De Oekraïense oorlog kan Iran zowel politiek als economisch beïnvloeden. Hoewel deze oorlog ernstige gevolgen kan hebben, zien sommigen in Iran het als een “kans”.

Sedrialldin Niyavrani, vicevoorzitter van de Nationale Unie van Iraanse Landbouwproducten, zegt tegen het Iraanse persbureau ILNA dat de export van groenten en fruit naar Oekraïne is stilgelegd, maar de situatie met betrekking tot Rusland is anders.

Omdat Rusland niet onder voedselboycot van Europa staat en de contracten van dit land met Europese landen voor invoer van voedselwaren nog van kracht blijven, wordt voedsel vanuit Europa naar Rusland vervoerd, omdat Europeanen zich aan hun eerdere contracten met Rusland houden, maar geen nieuwe aankopen doen.

Hij verwees ook naar de val van de waarde van de roebel en zei: “Iraanse handelaars hebben na de waardedaling van de roebel geen neiging om naar Rusland uit te voeren en omdat de Russen geen dollars of euro’s hebben waarmee zij kunnen handelen (onder deviezenboycot), moeten Iraanse handelaren lange termijnplanning doen om de Russische markt in bezit te nemen.”

Hij beschouwt de waardedaling van de roebel en de economische sancties tegen Rusland als een kans voor Iran. Niyavrani zegt: “Omdat Rusland door andere landen onder sanctie staat, kunnen wij deze kans op de beste manier benutten en kunnen we zelfs de prijzen verhogen. De deuren van de Russische markt zijn voor Iran geopend en we moeten deze kans maximaal benutten. De kou in Rusland heeft het groenten- en fruitteelt voor boeren daar onmogelijk gemaakt, in het zuiden van dit land wordt kool, suikerbiet en knolraap verbouwd, maar dit dekkt hun behoefte niet en zij hebben invoer nodig.”

Hij, die van ambtenaren heeft gevraagd de “Russische marktkans niet mis te lopen”, voegt eraan toe: “Helaas hebben bepaalde wanbeheer ertoe geleid dat we enkele buitenlandse markten hebben verloren. We moeten afwachten totdat de invoer van voedsel uit Europa naar Rusland stopt en wij hun vervangers worden.”

Online Eghtesad schreef dat voor Iran “mogelijk het positieve punt het groter gewicht van Irans handelsverhoudingen met Rusland in vergelijking met Oekraïne is, die gezien de positieve politieke situatie die tussen Iran en Rusland bestaat, ons hoop geeft dat Irans verlies door deze oorlog iets minder zal zijn.”

Tarwe- en olieprijzen stijgen

Mohammad Reza Murtazavi, voorzitter van de Federatie van Iraanse Voedselindustrieën, zegt tegen ILNA dat een aanzienlijk deel van Irans tarwe uit Rusland en een deel van de maïs en oliehoudende zaden uit Oekraïne wordt behaald, en na deze landen zijn Duitsland, Australië, Canada, Argentinië en de baltische landen andere Iraanse tarweleveranciers. Hij voegt eraan toe dat tot begin volgende maand ongeveer 3,5 miljoen ton tarwe in dit land moet worden ingevoerd.

De voorzitter van de Federatie van Iraanse Voedselindustrieën voorspelt, wijzend op de stijging van tarwe-, maïs- en olieprijzen onder invloed van Ruslands oorlog tegen Oekraïne: “Er is de mogelijkheid dat we tarwe 10 of 20 dollar duurder kopen, maar we zullen geen leveringsproblemen hebben.”

Dit terwijl volgens de voorzitter van de Federatie van Iraanse Voedselindustrieën de stijging van de tarweprijzen in de afgelopen zes maanden ongekend is en de stagflatie in de afgelopen vijf jaar is gebroken.

Volgens hem zullen de voedselprijs tot begin volgende maand blijven stijgen en “de oorlog tussen Rusland en Oekraïne verhoogt de kopudrang in de wereld voor voedselopslag.” Met name omdat “wanneer landen als China en Egypte met het doel voorraden aan te leggen de graanmarkt betreden, de wereldprijzen onder druk zullen staan.”

Murtazavi uit voorzichtig optimisme dat Irans landbouw in volgende maand aanzienlijke regenval zal krijgen en “de oogstopbrengst van regenlandweer hoger” en Irans blik op buitenlandse aankopen minder zal zijn. Toch benadrukt hij: “Zelfs als ons regenland zeer productief is, moeten we nog steeds minstens 15 tot 16 miljoen ton essentiële goederen in het land invoeren.”

Naar zijn mening, als de wereld geen nieuwe oorlog op internationaal niveau ziet, zou men in juni volgende jaar een prijsdaling moeten verwachten.

Deze opmerkingen worden gedaan in een periode waarin de voedselinkopen van mensen in Iran door enorm hoge prijzen en ernstige armoede van een groot deel van de bevolking zelfs vóór Ruslands invasie van Oekraïne sterk zijn afgenomen en de koopkracht sterk is gedaald.

Bijeenkomst van ministers van landbouw van de “G7” en het voedselzekerheidsvraagstuk

In enkele Europese landen en vooral in Duitsland is de situatie weliswaar niet vergelijkbaar met die in arme landen ter wereld, maar ook daar zijn voedselprijs in de afgelopen twee jaar gestegen en nu versnelt deze opwaartse trend nog meer. Deze landen zoeken naar manieren om met deze situatie om te gaan.

Vanaf 1 januari van het lopende kalenderjaar heeft Duitsland het voorzitterschap van de “G7”-groep (zeven industrielanden ter wereld) overgenomen. Dit land is gastheer van de jaarlijkse bijeenkomst van de leiders van deze landen met vertegenwoordigers uit de Verenigde Staten, Japan, Frankrijk, Italië, Groot-Brittannië en Canada. In mei van dit jaar zal de landbouwconferentie van lidlanden plaatsvinden in de deelstaat Baden-Württemberg.

Een van de onderwerpen waar deze bijeenkomst zich op richt, zijn Ruslands invasie van Oekraïne en de gevolgen daarvan voor de voedselzekerheid in de wereld. Tarwe- en maïsmarkten en ook de handel in verschillende soorten meststoffen die sterk nodig zijn voor voedselproductie zijn door deze oorlog getroffen.

Cem Özdemir, Duitse minister van landbouw, zegt: “We volgen de effecten van deze oorlog op de landbouwmarkten nauwlettend. De stijging van voedselprijs is minstens waarneembaar door de forse stijging van energiekosten, stijgende prijzen van landbouwgrondstoffen en meststoffen wereldwijd.”

Na Ruslands aanval op Oekraïne hebben de Duitse minister van landbouw en in het begin van maart collega’s in de G7-groep uitgenodigd voor een speciale bijeenkomst. Het doel van deze bijeenkomst is ook de impact van de Oekraïense oorlog op de mondiale voedselzekerheid te beoordelen. Ministers van landbouw willen effectieve maatregelen nemen die snel kunnen worden uitgevoerd om de landbouwmarkten te stabiliseren.

Bron: DW