Hoe China ontwikkelingslanden via leningen koopt

Het uitgebreide samenwerkingsakkoord tussen China en Iran heeft de aandacht opnieuw gevestigd op Chinas financiële beleid in ontwikkelingslanden. China beschouwt dit akkoord en soortgelijke documenten als “vertrouwelijk”. Nu zijn nauwkeurigere informatie uit enkele gelekte documenten naar voren gekomen.

Het 25-jarige samenwerkingsakkoord tussen Iran en China is niet het eerste voorbeeld van Chinas economische activiteiten in ontwikkelingslanden. Veel andere landen, van Laos tot Venezuela, van Costa Rica tot Ghana, van Argentinië tot Honduras en Ecuador, en tientallen andere landen hebben tot nu toe “leningen” van China ontvangen.

De inhoud van het uitgebreide 25-jarige samenwerkingsakkoord tussen Iran en China is niet openbaar gemaakt. Onderzoekers van Amerikaanse universiteiten zijn er echter samen met verschillende denktanks, zoals het Kieler Institut für Weltwirtschaft in Duitsland, in geslaagd de volledige tekst van 100 Chinese leningscontracten in handen te krijgen.

De inhoud van deze 100 contracten onthult Chinas beleid en de verborgen bepalingen in de samenwerkingsakkoorden van dit land met ontwikkelingslanden.

Waarom vertrouwelijk?

De Islamitische Republiek Iran kondigde na het ondertekenen van het uitgebreide samenwerkingsakkoord met China aan dat de tekst van dit akkoord vertrouwelijk is en dat China de verspreiding van de details van deze overeenkomst heeft verhinderd.

Een verschijnsel dat niet nieuw is. China heeft tot nu toe minstens 400 miljard dollar in verschillende projecten in ontwikkelingslanden geïnvesteerd. Op deze manier is China de grootste leningen verstrekker in de wereldeconomie geworden.

Tot nu toe was er geen nauwkeurige informatie beschikbaar over hoe leningen werden verstrekt en wat Chinas voorwaarden voor het verstrekken van deze leningen en kredieten waren.

Enkele Duitse media, waaronder de website “Der Spiegel Online” en de krant “Süddeutsche Zeitung”, hebben delen van de onderzoeksresultaten van Amerikaanse universiteiten en denktanks die toegang hebben gekregen tot de teksten van deze contracten, gepubliceerd.

Een van de voorwaarden die in deze contracten zijn vermeld, is dat deze “vertrouwelijk” moeten worden behandeld. Alle landen die leningen van China hebben ontvangen, hebben beloofd stil te zwijgen over de bepalingen in deze contracten.

Het moet worden opgemerkt dat het verstrekken van leningen door internationale financiële instellingen en verschillende landen, waaronder de Parijse Club, in tegenstelling tot Chinas contracten, transparant is en dat de teksten van deze leningen worden gepubliceerd.

Wat verbergt China?

Volgens openbare informatie heeft China tot nu toe honderden miljarden dollars in projecten voor de bouw van bruggen, dammen en havens in verschillende landen ter wereld geïnvesteerd.

De contracten zijn zo gestructureerd dat China in ruil voor het verstrekken van leningen controle kan uitoefenen over de ontvangende landen. Een controle die niet alleen economisch van aard is.

De terugbetaling van de leningen die ontwikkelingslanden hebben ontvangen, zal ofwel in de vorm van olie zijn, ofwel in dollars. Indien het ontvangende land niet in staat is zijn lening terug te betalen, krijgt China toegang tot enkele faciliteiten van dat land en met name tot zijn havens.

Toegang tot bankrekeningen en bezittingen van dat land buiten zijn grenzen behoren tot de middelen van China om financiële schade te compenseren.

De voorwaarden voor leningverstrekking door China zijn onrechtvaardiget dan die van andere industrielanden. Meestal accepteren die ontwikkelingslanden die met financiële problemen worden geconfronteerd dergelijke contracten. Iran, dat vanwege financiële sancties geen andere keus zag dan het ondertekenen van een dergelijk contract met China, is een voorbeeld.

Christoph Trebesch, hoogleraar economie aan de Universiteit van Kiel in Duitsland en een van degenen die aan onderzoeken naar de voorwaarden voor leningverstrekking door China hebben deelgenomen, stelt dat de onthulling van de inhoud van deze akkoorden voor China een schending van beloften betekent en gevolgen heeft voor het ontvangende land.

In deze akkoorden is bepaald dat wanneer ontvangende landen niet aan hun financiële verplichtingen voldoen, Chinese overheidsbankken het recht hebben de financiële middelen van dat land te gebruiken.

Aan de andere kant verbinden de ontvangende landen zich bij het ondertekenen van het contract ertoe geen lening van een ander land te nemen om hun lening aan China terug te betalen.

Politieke invloed

Aan de andere kant banen deze leningen niet alleen uit economisch oogpunt de weg voor Chinas toegang tot havens en andere infrastructuurfaciliteiten van ontwikkelingslanden, maar creëren zij ook voorwaarden voor de verspreiding van Chinas politieke invloed.

In de teksten van de akkoorden zijn vaak bepalingen opgenomen die ontvangende landen verplichten de belangen van de Volksrepubliek China in acht te nemen.

Bijvoorbeeld, elke maatregel van deze landen die wordt beschouwd als schadelijk voor de belangen van een Chinese instelling of organisatie, betekent een schending van het samenwerkingsakkoord, en het “schuldige” land moet de kosten daarvan dragen.

Vervlochten leningen

De meeste leningen die China aan ontwikkelingslanden verstrekt, worden besteed aan projecten die met elkaar verband houden.

Soms investeert China tegelijkertijd in meerdere projecten. Vroegtijdige beëindiging van een van deze projecten is praktisch onmogelijk op basis van de overeenkomst tussen dat land en China.

Zo’n geval kan worden gezien in het geval van Mauricio Macri, de voormalige president van Argentinië. Macri besloot in 2015 het project voor de bouw van een dam, dat met een Chinese lening werd gebouwd, stop te zetten.

China stelde vervolgens de president van Argentinië ervan in kennis dat het damproject gekoppeld was aan het project voor de aanleg van een spoorlijn, en dat indien het damproject zou worden stopgezet, dat andere project ook niet zou worden uitgevoerd.

De krant “Süddeutsche Zeitung” verwijst naar het “Nieuwe Zijderoute”-project en schrijft dat China door het verstrekken van leningen in feite de grotere politieke afhankelijkheid van deze landen van zichzelf vergroot.

Bron: DW