Nieuwe aanspraken over ‘planning van moord op Mahsa Amini’ en reactie van de regering

Er zijn nieuwe aanspraken gepubliceerd over de ‘planning van de dood van Mahsa Amini’, die erop duiden dat de regering andere personen schuldig probeert af te schilderen.

De krant Kayhan stelde in een nieuw en controversieel rapport dat de dood van Mahsa Amini onderdeel was van een project en een bewuste, geleide en georganiseerde beweging. De krant schreef in haar rapport: “Het fundamentele verschil van deze beweging (de opstanden en onlusten na de dood van Mahsa Amini) met andere protesten die we in de afgelopen jaren in Iran hebben gehad, is dat deze beweging bewust, geleid en georganiseerd was, en dat het moment ervan bepaald was en ook het resultaat ervan bepaald was.”

Deze verhalen, samen met wat Kayhan en gelijngezinde media hebben gepubliceerd, proberen de gebeurtenissen aan “buitenlandse planning” te koppelen en de rol van binnenlandse actoren en de lijdingen van het volk als onbelangrijk af te schilderen.

In het gepubliceerde rapport wordt verwezen naar het interview en de ongekende bekentenissen van de leider van ‘Komala’, wat ongekend en zeer vreemd was. Vervolgens werden onbedoeld documenten gepubliceerd die aantonen dat de neef van Mahsa Amini, genaamd ‘Erfan Mortazaei’, lid was van de Komala-partij, wiens foto’s en interviews werden gepubliceerd.

Erfan Mortazaei was de eerste die het overlijden van Mahsa Amini mediagewijd maakte door video’s van zichzelf te publiceren in Komala-kleding en vlag vanuit Iraaks Koerdistan, en verklaarde dat het het gevolg was van politiegeweld. Op basis van zijn uitspraken publiceerden andere kettingradia’s en buitenlandse en binnenlandse media eveneens berichten over de geplande dood van Mahsa Amini. Het is waarschijnlijk dat Erfan Mortazaei op bevel van bepaalde kringen het veld betrad en probeerde met de aankondiging dat Mahsa Amini door de politie was gedood, het signaal voor het begin van de onlusten af te geven.

Tegelijkertijd veroorzaakte het destructieve dossier dat met de dood van Mahsa begon, uitgebreide reacties binnen en buiten Iran. De dood van Mahsa in september 2022 (16 Shahrivar 1401) stak de vlam in het poeder van landwijd protesten, waarbij de leuze ‘Vrouw, Leven, Vrijheid’ in verschillende delen van het land weerklonk, wat leidde tot demonstraties, stakingen en turbulente dagen in steden. Internationale instellingen en media publiceerden ook talrijke rapporten over de redenen en gevolgen van deze dood.

Documenten die sommige groepen en analisten hebben gepubliceerd over de rol van netwerken en gewapende groepen of buitenlandse oppositie (en waarop kranten zich hebben beroepen), blijven onderwerp van geschil, en er zijn veel vragen over de oorsprong en geloofwaardigheid van sommige rapporten.

Het definitief linken van alles wat gebeurde aan een ‘vooraf gepland project’ vereist duidelijke en betrouwbare bewijzen. Grote aanspraken moeten worden ondersteund door gemotiveerde en onafhankelijke bewijzen. Iets wat het officiële verhaal en sommige gelijngezinde rapporten tot dusver niet volledig hebben gepresenteerd.

Een van de herhaalde mechanismen in officiële reacties is ook de poging om de werkelijkheid om te keren: de suggestie dat ‘het volk’ de oorzaak van de crisis is, zodat de regering en onderdrukking forcerend zelf van verantwoordingsplicht vrijgesteld kunnen worden. Verhalen die sterfgevallen en protesten introduceren als ‘ontworpen buitenlandse projecten’, doen precies dit. Binnenlandse en structurele factoren van maatschappelijke woede, armoede, discriminatie, corruptie en gebrek aan verantwoordingsplicht blijven verborgen, en de schuld wordt afgewenteld op buitenlandse actoren of ‘onrustzoeken’. Deze tactiek heeft twee doelen: 1) het legitimeren van onderdrukking en veiligheidsmaatregelen, 2) het vrijpleiten van de elite en verantwoordelijke agentschappen van werkelijke verantwoordelijkheid voor falen bij bestuur.

De moderne geschiedenis staat vol met voorbeelden van regeringen die in plaats van hervormingen op zoek gingen naar externe of interne schuldige om hun legitimiteit te behouden. Deze strategie is niet alleen zonder resultaat, maar verzwakt ook het vermogen van de samenleving voor dialoog en het oplossen van werkelijke economische, juridische en culturele crises. Daarom is het blootleggen van dergelijke verhalen en het eisen van transparantie en verantwoording van ambtenaren van vitaal belang.

Na de dood van Mahsa ontstond een golf van protesten die volgens berichten leidde tot wijdverspreide geweld en onderdrukking; mensenrechtenorganisaties en internationale rapporten melden honderdvoudige doden, duizendvoudige arrestaties en tientallen beschuldigingen van mensenrechtenschendingen. Ook officiële rapporten en internationale instellingen zijn tot de conclusie gekomen dat de dood van Mahsa en de daaropvolgende regeringsreacties onafhankelijk onderzoek nodig hebben. Deze feiten tonen aan dat de druk en onderdrukking niet alleen niet voorbij zijn, maar in bepaalde perioden ook zijn opgelopen.

De dood van Mahsa Amini was een moment waarin de ingehouden gevoelens en woede in de samenleving naar buiten kwam. Deze woede is geworteld: economische pijn, armoede, werkloosheid, maatschappelijke beperkingen en politieke onderdrukking zijn verweven. Toen jongeren, vrouwen en arbeiders naar de straat gingen, stonden zij niet alleen om tegen een incident te protesteren, maar om een reeks onrechtvaardigheid een einde te maken.

De daaropvolgende onderdrukking toonde aan dat de regering wanneer geconfronteerd met een wijdverspreide maatschappelijke roep, geweld en wijdverspreide arrestaties inzet om de beweging te breken, maar elke onderdrukking die geweld tegenkomt, kan de beweging weliswaar tijdelijk terugdringen, maar is nooit in staat de wortels ervan uit te roeien.

Als de protesten rustig en aanhoudend, van onderaf georganiseerd en gebaseerd op levensomstandigheden en juridische vorderingen doorgaan, zal de kans op echte verandering toenemen. De moderne geschiedenis toont aan dat voortdurend verzet, solidariteit tussen verschillende maatschappelijke groepen en expliciete begeleiding van eisen (levensomstandigheden, sociale gerechtigheid, burgerlijke vrijheden) de balans van asymmetrische machten kan veranderen. Het bericht is daarom eenvoudig: ga door, blijf verenigd, formuleer de eisen helder en vredesstichtend, dan zal de overwinning binnen handbereik zijn.