Terechtstellingen voor twee verdachten, VIP-behandeling voor Babak Zanjani; voor wie wordt gerechtigheid in Iran uitgevoerd?

Terwijl twee broers uit Koohdasht, Saeed en Hamid Najafi, na hun veroordeling wegens ‘bewapende overvallen’ in de gevangenis Qarchak werden terechtgesteld, hebben gepubliceerde foto’s van de prachtige opening van het ‘Sorinet VIP’-complex, dat aan Babak Zanjani wordt toegeschreven, grote reacties op sociale media veroorzaakt. Dit paradoxale moment stelt opnieuw vragen over gerechtigheid, armoede en het verschil in behandeling van armen en rijken en machthebbers in Iran.

In de ochtend van afgelopen dinsdag, 25 augustus, overeenkomstig 3 Shahrivar, werd het doodvonnis van Saeed Najafi en Hamid Najafi, twee broers uit Koohdasht in Luristan, in de gevangenis Qarchak in Karaj voltrokken.

Volgens rapporten van mensenrechtenorganisaties en het Koerdische mensenrechtennetwerk waren deze twee broers eerder in een gemeenschappelijke zaak veroordeeld tot de doodstraf op beschuldiging van ‘bewapende overvallen’. De uitvoering van dit vonnis was tot het moment van publicatie niet door de officiële media of de gerechtelijke autoriteiten bekend gemaakt.

Vervolgens publiceerde het persagentschap Tasnim een rapport over de uitvoering van het vonnis, waarin Saeed en Hamid Najafi als leden van een bende bevapende roofovervallen werden gepresenteerd. Het beweerde dat hun zaak na gerechtelijke behandeling en bevestiging van het vonnis door het Hooggerechtshof tot de uitvoering van de doodstraf had geleid.

Maar afgezien van meningsverschillen over de details van de zaak, stelt deze terechtelling opnieuw een groter probleem aan de Iraanse samenleving: hoe moet gerechtigheid worden toegepast in een samenleving waarin armoede en ongelijkheid sterk zijn uitgebreid?

Tegelijk met de publicatie van het nieuws over de terechtstellingen van deze twee broers, werden foto’s en video’s van de opening van een luxe complex genaamd ‘Sorinet VIP’ of ‘Cafe VIP’ in de wijk West-Teheran, dat in mediabericht aan Babak Zanjani wordt toegeschreven, op sociale media verspreid.

De publicatie van foto’s van deze opening ging samen met uitgebreide reacties van gebruikers op sociale media. Een groot deel van deze reacties concentreerde zich op het contrast tussen het vertoon van rijkdom en luxe aan de ene kant en de moeilijke economische situatie van miljoenen Iraniërs aan de andere kant.

Deze reacties kunnen niet simpelweg als reactie op een café of een opening worden beschouwd. Voor veel mensen is het echte probleem het beeld dat deze gebeurtenis van economische ongelijkheid en het gevoel van discriminatie in de samenleving opwekt.

Aan de ene kant staat het beeld van een prachtige en schitterende opening, aan de andere kant gezinnen die worden geconfronteerd met problemen bij het betalen van huur, het voorzien in voedsel, gezondheidszorg en het voorzien in de meest elementaire levensbehoeften. De economische crisis in Iran is niet slechts beperkt gebleven tot een verlies van koopkracht.

In de afgelopen jaren zijn talrijke rapporten en advertenties gepubliceerd over de verkoop van lichaamsonderdelen vanwege armoede. Zelfs in de afgelopen dagen zijn rapporten gepubliceerd over advertenties voor de verkoop van lichaamsonderdelen en verhalen van mensen die bereid waren lichaamsonderdelen te verkopen om in hun levensonderhoud te voorzien.

Analytische rapporten hebben ook bericht over de vorming van informele en zwarte markten voor de aankoop en verkoop van lichaamsonderdelen in het kader van economische armoede. Dit fenomeen toont aan dat voor een deel van de samenleving het menselijk lichaam de laatste kapitaalgoed is geworden dat men kan omzetten in geld om in leven te blijven.

Dit beeld, naast berichten over diefstallen als gevolg van economische druk, ter doodveroordeling van gevangenen en vertoon van aanzienlijke rijkdommen, stelt een wrange vraag: waarom wordt armoede en criminaliteit in een samenleving waar een mens mogelijk een lichaamsonderdeel moet verkopen om in zijn onderhoud te voorzien met zo zware straffen beantwoord, maar wekt het vertoon van aanzienlijke rijkdommen geen gelijke gevoeligheid op?

Bewapende diefstal is, indien bewezen, een misdaad, en slachtoffers van diefstal hebben het recht veiligheid en gerechtigheid te ervaren. Maar gerechtigheid krijgt betekenis niet slechts door het straffen van verdachten. Gerechtigheid krijgt betekenis wanneer de wet voor iedereen gelijk is, de rechtsprocedure transparant is en armoede en sociale positie van personen niet tot gevolg hebben dat het leven van mensen in verschillende mate wordt gewaardeerd.

Het probleem is niet dat misdaden worden genegeerd; het probleem is dat een samenleving waarin de klassenkloof dieper is geworden, niet alleen kan optreden tegen individuen uit de lagere klassen door ze straf op te leggen voor de gevolgen van armoede.

Als een mens uit armoede zijn toevlucht neemt tot diefstal, moet hij verantwoording afleggen voor zijn misdaad; maar tegelijk moet men zich afvragen welke economische en sociale omstandigheden hem tot dat punt hebben gebracht waar hij diefstal ziet als zijn uitweg.

En als een persoon vanwege economische corruptie is veroordeeld, heeft de samenleving het recht te weten hoe zijn kapitaal en economische activiteiten na de veroordeling hebben voortgeduurd en onder welk toezicht. Het beeld van twee broers die na een rechtszaak ter dood worden gebracht en het beeld van een prachtige opening waarnaast de naam van een controversieel economisch figuur wordt geplaatst, betekenen voor veel Iraniërs meer dan slechts een eenvoudig nieuwsgebeur.

Deze twee beelden naast elkaar vormen een symbool van de kloof die mensen elke dag in hun leven ervaren: aan de ene kant armoede, werkloosheid, huishuur, verkoop van lichaamsonderdelen en angst voor de toekomst; aan de andere kant kapitaal, luxe, luxe bedrijven en de mogelijkheid om terug te keren naar het economische terrein.

Dit is waarom de reacties van gebruikers op sociale media op de opening van deze luxe zaak niet alleen over een café of een ceremonie gingen; deze reacties waren een weerklank van de woede en teleurstelling van een samenleving waarvan een groot deel het gevoel heeft dat zijn aandeel in de economie en toekomst van het land slechts uit het doorstaan van druk en ontbering bestaat.

Wat vandaag meer dan ooit om antwoord vraagt, is niet alleen het lot van de twee ter dood gebrachte gevangenen, maar het lot van miljoenen mensen die onder economische druk leven. Een samenleving waarin mensen overwegen lichaamsonderdelen te verkopen om te overleven, is een samenleving die allereerst antwoord moet eisen over menselijke waardigheid, sociale gerechtigheid en de verantwoordelijkheid van de regering tegenover armoede.

Mensen mogen niet tussen twee wrange keuzen worden gevangen: of van armoede tot diefstal gaan en met de zwaarste straffen worden geconfronteerd, of voor het voortbestaan van hun leven een lichaamsonderdeel verkopen. Echte gerechtigheid kan niet slechts aan het einde van een strafzaak verschijnen; gerechtigheid moet ook zichtbaar zijn in economie, werkgelegenheid, gezondheid, onderwijs, welvaart en gelijke kansen.

En de eindfraag blijft gelden: in een land waar twee burgers wegens bewapende diefstal ter dood worden gebracht en tegelijk beelden van luxe en rijkdom opnieuw voor het oog van het volk verschijnen, wordt de wet werkelijk gelijk voor iedereen toegepast of rust de zwaarte ervan in het bijzonder op degenen die minder macht en rijkdom hebben?