Verjaardag van Shahbanu Farah Pahlavi; een dame die beschaving als licht op het pad naar de toekomst zag
14 oktober is de verjaardag van Shahbanu Farah Pahlavi; een dame wier naam verbonden is geraakt met steun voor cultuur en kunst, uitbreiding van onderwijsinstellingen, instandhouding van Irans historisch erfgoed en maatschappelijke activiteiten. Van musea en kunstcentra tot kinderbiblioteken en ondersteuningsprogramma’s, deel van haar staat is gericht op inspanningen om een samenleving op te bouwen waarin onderwijs, cultuur en het welzijn van kinderen een belangrijke plaats innamen. Vandaag, ter ere van haar geboortedag, is een overzicht van dit erfgoed een gelegenheid om te herinneren aan het belang van culturele vrijheid, maatschappelijke verantwoordelijkheid en hoop voor de toekomst van Iran.
Farah Diba werd geboren op 14 oktober 1938 in Teheran. Na haar huwelijk met Mohammad Reza Shah Pahlavi in 1959 nam zij als koningin en later als Shahbanu van Iran deel aan culturele en maatschappelijke activiteiten. Gedurende een periode waarin Iran geconfronteerd werd met uitgebreide sociale en economische veranderingen, was steun voor kunst, onderwijs, maatschappelijke diensten en behoud van historische monumenten onder de gebieden die centraal stonden in activiteiten die aan haar gerelateerd waren.
Om het werk van Shahbanu te begrijpen, moet men verder gaan dan officiële titels en aandacht besteden aan instellingen en programma’s die in die periode werden opgericht of verder ontwikkeld; instellingen waarvan sommige blijvend onderdeel zijn geworden van Irans culturele geschiedenis en waarvan de invloed op het leven van kunstenaars, schrijvers, kinderen en kunstliefhebbers duurzaam is geweest.
Een van de meest erkende aspecten van het werk van Shahbanu Farah Pahlavi was de steun voor Irans cultuur en kunst. Gedurende haar periode nam de aandacht toe voor het creëren en uitbreiden van musea, het introduceren van Iraanse kunst en het creëren van voorwaarden voor contact tussen Iraanse kunstenaars en kunstströmingen in de wereld.
Het Museum voor Hedendaagse Kunst in Teheran, het Iraans Tapijt Museum en het Reza Abbasi Museum zijn onder de belangrijke culturele centra die in het culturele klimaat van die periode werden opgericht of verder ontwikkeld. Deze centra creëerden door verzameling, instandhouding en tentoonstelling van kunstwerken de voorwaarden voor verschillende generaties om kennis te maken met het artistieke erfgoed van Iran en de wereld.
Het Shiraz Arts Festival en de culturele en kunstfestivals van die periode streefden ernaar muziek, theater, podiumkunsten en andere culturele manifestaties in het zicht van Iraanse en internationale publiek te brengen. Deze evenementen vormen ondanks kritiek op bepaalde programma’s en hun organisatiewijze onderdeel van de geschiedenis van de hedendaagse Iraanse cultuur.
Steun voor cultuur was niet beperkt tot musea en festivals. Het Centrum voor Intellectuele Ontwikkeling van Kinderen en Jongeren, opgericht in 1965, speelde een belangrijke rol in de uitbreiding van kinderboeken, leesbevordering, film en creatieve activiteiten voor jongeren. Dit centrum werd een voedingsbodem voor het cultiveren van talenten die later in Irans literatuur, cinema en kunst werden erkend.
Deze ervaring draagt een duidelijke boodschap: cultuur is geen extra uitgave voor een samenleving; het is een kapitaal dat kritisch denken, creativiteit, identiteit en zelfvertrouwen van een generatie kan bevorderen.
Onder de maatschappelijke activiteiten van die periode kreeg de aandacht voor de situatie van kinderen en jongeren bijzondere betekenis. Uitbreiding van onderwijsfaciliteiten, steun voor achtergestelde kinderen, ontwikkeling van zorg- en onderwijscentra en creëring van meer toegang tot boeken en culturele activiteiten waren onder de gebieden waarin maatschappelijke en liefdadige instellingen actief waren.
In verslagen uit die periode wordt ook melding gemaakt van ondersteunende programma’s voor voeding van kinderen en studenten, inclusief de verstrekking van melk en voedsel aan bepaalde groepen kinderen. Echter, om een bepaald programma van gratis voedselverstrekking op scholen aan Shahbanu toe te schrijven, moeten de historische documenten van dat programma worden onderzocht; omdat activiteiten van liefdadige instellingen, overheidsplannen en persoonlijke of door het hof ondersteunde initiatieven niet noodzakelijk identiek zijn.
Maar het kernpunt is duidelijk van belang: een kind dat hongerig naar school gaat, wordt geconfronteerd met grotere leermoeilijkheden. Toegang tot voldoende voeding, kwaliteitsonderwijs, medische zorg en een veilige omgeving is geen privilege, maar deel van de fundamentele rechten van elk kind.
Aandacht voor deze gebieden herinnert aan de verantwoordelijkheid die elke regering jegens de toekomstige generatie draagt. Geen enkel land kan spreken van vooruitgang terwijl zijn kinderen geen toegang hebben tot behoorlijk onderwijs, voldoende voeding of gelijke kansen om hun talenten te ontplooien.
De activiteiten van Shahbanu Farah Pahlavi waren niet beperkt tot cultuur en onderwijs. Steun voor medische centra, liefdadige organisaties en kwetsbare groepen vormde ook deel van de maatschappelijke activiteiten uit die periode. Sommige van deze initiatieven werden uitgevoerd via formele instellingen, liefdadige organisaties en programma’s die werden beheerd met medewerking van verschillende personen en organisaties.
Bij het beoordelen van dit werk is het belangrijk onderscheid te maken tussen de persoonlijke activiteiten van Shahbanu, haar steun aan een instelling en de totale werking van de regering van die tijd. Zo’n onderscheid vermindert de waarde van maatschappelijke initiatieven niet en laat niet toe dat de geschiedenis wordt herleid tot een eenzijdig verhaal.
Voorrevolutionair Iran werd ondanks ontwikkelings- en enige sociale en culturele resultaten nog steeds geconfronteerd met armoede, ongelijkheid en economische problemen in delen van de samenleving. Daarom mag het eren van de culturele en maatschappelijke diensten van een periode niet betekenen dat de tekortkomingen en beperkingen daarvan worden genegeerd. De geschiedenis is alleen leerzaam wanneer we prestaties en teleurstellingen tegelijkertijd onderzoeken.
Bescherming van historische monumenten, ontwikkeling van musea en bekendmaking van Iraanse kunst waren andere belangrijke onderdelen van de culturele activiteiten in die periode. Het historisch erfgoed van een land is niet alleen een verzameling oude gebouwen en voorwerpen; dit erfgoed is het levende geheugen van een volk en de verbinding tussen het verleden, heden en toekomst ervan.
Het behoud van antieke werken, onderhoud van traditionele kunsten en bekendmaking van de verwezenlijkingen van Iraanse kunstenaars aan de wereld dragen bij tot versterking van het publieke bewustzijn van Iraanse beschaving. Dergelijke maatregelen hebben de meeste waarde wanneer zij het culturele erfgoed buiten de monopolie van politieke instellingen halen en het ter beschikking stellen van het publiek en toekomstige generaties.
Iraanse cultuur is het resultaat van eeuwen ervaring, denken, poëzie, muziek, architectuur en kunst. Geen regering of politieke stroming kan exclusieve eigenaar van dit erfgoed zijn; het behoud ervan is een nationale verantwoordelijkheid die toebehoort aan alle Iraniërs.
De revolutie van 1357 veranderde het leven van Shahbanu Farah Pahlavi. Zij verliet met de koninklijke familie Iran en begon een leven in ballingschap. Ondanks haar afwezigheid uit haar vaderland blijft haar naam verbonden met herinneringen aan een periode in Irans geschiedenis en in het bijzonder aan de culturele en artistieke activiteiten van die tijd.
Irans kijk op hedendaagse geschiedenis is niet uniform. Voor velen is Shahbanu Farah Pahlavi een symbool van steun voor kunst, cultuur en maatschappelijke activiteiten; voor anderen doet haar naam denken aan onderdelen van de geschiedenis van het monarchale stelsel en de politieke controverses voor de revolutie. Deze meningsverschillen kunnen niet worden genegeerd, maar politieke onenigheid mag ook niet voorkomen dat het culturele en maatschappelijke werk van personen wordt onderzocht op basis van feiten en billijkheid.
Wat vandaag van belang is, is aandacht voor waarden die voorbij politieke verschillen kunnen worden gevormd tot de grondslag voor een betere toekomst: onderwijs, vrijheid van denken, steun aan kinderen, instandhouding van historisch erfgoed en scheppingskansen voor kunstenaars en schrijvers.
In een land waar de bevolking geconfronteerd wordt met economische moeilijkheden, bezorgdheid over de toekomst van hun kinderen en culturele beperkingen, krijgt herinnering aan het belang van deze waarden een betekenis die verder gaat dan een kalendergebeurtenis.
Shahzade Reza Pahlavi deelde ter gelegenheid van de verjaardag van zijn moeder Shahbanu Farah Pahlavi ook een boodschap waarin hij sprak over haar liefde voor Iran, haar streven naar behoud van cultuur en kunst en haar hoop op vrijheid voor het land.
Shahzade Reza Pahlavi schreef in zijn boodschap:
«Ik wens mijn moeder, Shahbanu Farah Pahlavi, een gelukkige verjaardag toe. Een vrouw die niet alleen voor mij, maar voor verschillende generaties Iraniërs een moederlijke plaats heeft gehad en heeft.
Wat ik altijd bewonderenswaardig in mijn moeder heb gevonden, is haar grenzeloze liefde voor Iran en haar blijvende inspanningen om cultuur en kunst van deze grondgebied te behouden en te bevorderen.
Mijn moeder heeft nooit haar geloof in de triomf van het licht over de duisternis verloren. Ik hoop spoedig te zien hoe zij zich realiseert wat zij een heel leven in haar hart heeft gekoesterd: Irans vrijheid, de trots van zijn volk en de terugkeer van licht naar het land dat nooit uit haar hart is geweken.
Lang leve Iran, Reza Pahlavi»
De verjaardag van Shahbanu Farah Pahlavi is een gelegenheid om een deel van Irans culturele en maatschappelijke geschiedenis door te nemen; een geschiedenis waarin steun voor kunst, uitbreiding van culturele instellingen en aandacht voor kinderonderwijs, naast politieke en maatschappelijke uitdagingen en tekortkomingen, hun plaats hebben.
Irans glorieuze toekomst wordt niet alleen gebouwd met een verandering van politieke gezichten; deze toekomst vergt een samenleving waarin geen enkel kind vanwege armoede beroofd is van behoorlijk onderwijs en voeding, geen enkele kunstenaar vanwege het uiten van zijn gedachten onder druk staat, het culturele erfgoed van het land geen slachtoffer van politiek wordt en menselijke waardigheid, ongeacht overtuiging en politieke voorkeur, wordt gerespecteerd.
Als Iran ooit naar een waardig plaats in de wereld moet komen, moet cultuur en onderwijs niet als propagandamiddel, maar als nationaal kapitaal worden beschouwd; moet aan kinderen kansen voor groei worden gegeven, moet voor patiënten en hulpbehoevenden zorg worden gedragen en moet mogelijkheid voor bloei van de talenten van alle burgers worden gegeven.
Een gelukkige verjaardag voor Shahbanu Farah Pahlavi; met het verlangen naar een dag waarop Iran, het eeuwenoud land van cultuur, kunst en beschaving, in vrijheid en vrede getuige is van de herbloei van zijn kinderen; een dag waarop licht, hoop en menselijke waardigheid overal in dit land een waardig plaats vinden.
