Washington volgt het harde pad: van uitwisseling van vertrouwelijke informatie tot scenario voor gerichte aanval op Iran

Washingtons harde optie, vertrouwelijke informatie uit Europa en dreiging van gerichte aanval, hebben Iran in het middelpunt van een veelzijdige crisis geplaatst.

Midden in de intensivering van de onderdrukking van landelijke protesten in Iran en een ongekende toename van het aantal doden, zijn duidelijke signalen zichtbaar van een verschuiving in het Amerikaanse beleid van politieke druk naar operationele paraatheid. Rapporten gepubliceerd in gezaghebbende westerse media duiden erop dat de regering van Donald Trump, tegelijkertijd met het versturen van steunbetuigingen aan Iraanse betogers, de informatische en militaire grondslag voorbereidt voor directe actie.

Op basis van informatie die twee Europese ambtenaren aan de media hebben verstrekt, heeft de Amerikaanse regering op maandag aan meerdere Europese landen verzocht hun vertrouwelijke informatie en gegevens over mogelijke doelen in Iran met Washington te delen. Dit verzoek wordt volgens geïnformeerde bronnen gezien als een teken dat de crisis een fase voorbij mondaine waarschuwingen is ingegaan.

Volgens de Washington Post vonden deze acties plaats tegelijk met een bijeenkomst op het niveau van hoge ambtenaren van het Witte Huis om militaire opties te bespreken; een bijeenkomst die plaatsvond in omstandigheden van volledige blokkering van diplomatieke kanalen en voortdurend geweld tegen betogers. Een van de Europese ambtenaren zei bij toelichting op de aard van mogelijke doelen: “We hebben geen aanwijzing dat president Trump van plan is kernfaciliteiten opnieuw aan te vallen. Hoogstwaarschijnlijk zal hij leiders van organisaties en krachten aanwijzen die verantwoordelijk zijn voor en betrokken zijn bij het massamoord op betogers.”

In dit kader kondigde Donald Trump dinsdagochtend 13 januari, met de mededeling dat hij alle overleggen met Iraanse ambtenaren afzegde, in feite het einde van alle politieke onderhandelingen aan. Hij steunde indirect het verzoek van Lindsey Graham, een Republikeinse senator, voor interventie met het publiceren van een bericht met de uitdrukking “hulp is onderweg” en het gebruik van de afkorting van het slogan “Make Iran Great Again”; een bericht dat snel wereldwijd werd opgepikt.

Het Witte Huis heeft ook geprobeerd deze bedreigingen met Trumps praktische geschiedenis te verbinden. Anna Kelly, woordvoerder van het Witte Huis, zei hierover: “De president heeft zijn standpunt duidelijk gemaakt en met de operatie Midnight Hammer (bombardement van Iraanse kernfaciliteiten) en absolute wil (arrestatie van Maduro) aangetoond dat hij achter zijn woord staat.”

De Amerikaanse politieke omgeving is echter niet homogeen. Ook binnen Trumps kamp zijn er ernstige bezorgdheden over de gevolgen van betrokkenheid bij een nieuw conflict in het Midden-Oosten. Enkele personen dicht bij de president hebben gewaarschuwd dat dergelijke maatregelen zowel gepaard kunnen gaan met zware economische kosten als in tegenspraak kunnen zijn met het “America First”-slogan. Steve Bannon, voormalig adviseur van Trump, zei openlijk: “Het kan ons niet schelen of Iran al dan niet weer groot wordt. De aanwezigheid van Israël en Amerika daar verlengd het probleem alleen maar.”

Op het niveau van besluitvorming zeggen geïnformeerde bronnen dat vicepresidentsdvocaten JD Vance en buitenlandminister Marco Rubio Trump een reeks operationele opties ter beschikking hebben gesteld. Vance, die eerder het aanvallen van Iraanse kernfaciliteiten steunde, is nu voorzichtiger met betrekking tot het risico dat Amerika in een uitputtingsconflict verstrikt raakt.

Ondertussen liggen onconventionele opties ook op tafel. Volgens een voormalige Amerikaanse ambtenaar krijgt de president scenario’s voorgelegd die cyberaanvallen op overheidsinfrastructuur, gerichte maatregelen tegen internetonderbrekingen en slagen tegen onderdrukking-gerelateerde centra omvatten. Desalniettemin maakt het Pentagon zich zorgen over Teherans vergelding. Een geïnformeerde bron vertelde de Washington Post: “We beschikken momenteel niet over voldoende middelen in de regio voor een volledige aanval zonder risico op vergeldingsslag, omdat we veel van onze middelen voor Venezuela-operaties uit CENTCOM hebben verwijderd.”

Ondanks deze beperkingen blijft de militaire capaciteit van Amerika intact; van raketwerpers voorzien van destroyers tot B2-bommenwerpers die eerder in operaties tegen Iran met 36-uursvluchten zijn ingezet.

Intussen heeft een Europese ambtenaar gewaarschuwd dat Teheran misschien misbruik zou kunnen maken van Trumps aarzeling en met het doen van onderhandelingvoorstellen louter tijd proberen te kopen. Hij zei: “Als president Trump onder druk terugtrekt en onderhandelingen voert terwijl betogers worden gedood, ontsnapt het regime niet alleen aan deze ramp, maar wordt het dapperder en handelt met meer immuniteit en brutaliteit.”

In Iran zijn de protesten in de derde week beland en volgens mensenrechtenrapporten is het aantal doden boven de twee duizend uitgestegen. Tegelijkertijd zei een hoge Iraanse ambtenaar tegen het persbureau Reuters dat Teheran de landen in de regio heeft gewaarschuwd dat in geval van gebruik van hun grondgebied of luchtruim voor een Amerikaanse aanval, het militair zal reageren. Hij verduidelijkte: “We hebben duidelijk via diplomatieke kanalen meegedeeld dat elk land dat zijn grond of lucht ter beschikking stelt van de Verenigde Staten voor een agressieve handeling tegen Iran, door onze strijdkrachten als een legitiem doelwit wordt beschouwd.”

Deze ambtenaar benadrukte ook: “Ons antwoord zal niet beperkt blijven tot de bron van de aanval; het zal elke regionale gastheer omvatten die dergelijke inmenging faciliteert. Stabiliteit in de regio is in het belang van iedereen, maar we zullen niet aarzelen in de verdediging van onze nationale veiligheid.”

Aan de andere kant bestudeert de Trump-regering, gelijktijdig met de stijgende doodscijfers, serieuzer het zogenaamde “chirurgische aanvallen”-scenario; een strategie gebaseerd op nauwkeurige en beperkte slagen tegen commandocentra, drone-infrastructuur en communicatienetwerken van veiligheidsorganen. Volgens het Wall Street Journal heeft het Pentagon een plan genaamd “Command Silencing” voorbereid, gericht op het lamleggen van draadloze en communicatienetwerken van speciale eenheden en geclothed krachten in grote Iraanse steden.

Deze ontwikkelingen vinden plaats in omstandigheden waarbij de toegang tot onafhankelijke informatie ernstig beperkt is geworden door brede internetuitval en telefoonstoring. Het persbureau Reuters bevestigde, quoting een Iraanse officiële bronnen, de dood van meer dan tweeduizend zeshonderd mensen, terwijl mensenrechtenorganisaties en enkele internationale media veel hogere cijfers noemen. Het Amerikaanse nieuwsbedrijf CBS schat het aantal doden op ongeveer twaalf duizend en meldde de mogelijkheid van toename tot twintig duizend. Reza Pahlavi noemde in een interview ook minimaal twaalf duizend slachtoffers, een cijfer dat vanwege communicatiebeperkingen moeilijk kan worden geverifieerd.

Wat zich nu aan het vormen is, is geen klassieke vergelijking “oorlog of onderhandelingen”; het is een scenario met meerdere lagen waarin binnenlandse onderdrukking, externe druk en geopolitieke berekeningen met elkaar verweven zijn. Amerika probeert, zonder zich in een volledige oorlog te begeven, door onderdrukking-instrumenten lam te leggen, de binnenlandse machtsverhoudingen in Iran te veranderen. Teheran probeert daarentegen, door dreiging van crisis-expansie naar de hele regio, de kosten van enige actie drastisch op te voeren.

Intussen is de bepalende factor niet alleen de beslissing van het Witte Huis, maar ook de voortzetting van protesten en de reactie van Iraanse straten. Hoe langer de onderdrukking voortduurt, hoe groter de kans dat de crisis van de fase van politieke druk naar de fase van directe confrontatie verschuift; een pad waarvan de gevolgen niet alleen voor Iran, maar voor het hele Midden-Oosten bepaald kunnen zijn.