یک کلیسا، یک جامعه، یک هشدار؛ آیا مسروپ مقدس قربانی بعدی خواهد بود؟
نگرانیها درباره سرنوشت کلیسای «مسروپ مقدس» در مشهد، تنها کلیسای باقیمانده ارامنه این شهر، بار دیگر توجه فعالان میراث فرهنگی و مدافعان آزادی مذهب را به وضعیت اماکن مسیحی در ایران جلب کرده است. گزارشهای منتشرشده حاکی از آن است که احتمال فروش این بنای ثبتشده در فهرست آثار ملی مطرح شده؛ موضوعی که در کنار تخریب اخیر کلیسای انجیلی مشهد، بیم تکرار روندی را افزایش داده که طی سالهای گذشته به کاهش یا حذف تدریجی برخی نمادهای تاریخی و مذهبی مسیحیان در ایران انجامیده است.
کلیسای مسروپ مقدس که در سال ۱۹۴۱ توسط جامعه ارامنه مشهد ساخته شد، از مهمترین یادگارهای حضور تاریخی مسیحیان در این شهر به شمار میرود. این بنا در سال ۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و از نظر تاریخی و فرهنگی دارای ارزش ویژه است. منابع مختلف درباره این کلیسا تاکید کردهاند که این ساختمان نه تنها محل عبادت، بلکه بخشی از هویت جامعه ارمنی مشهد بوده است.
در حالی که مسئولان شورای خلیفهگری ارامنه، کاهش شدید جمعیت ارمنی و هزینههای نگهداری را از دلایل مطرحشده برای واگذاری این ملک عنوان کردهاند، منتقدان میگویند سرنوشت این کلیسا را نمیتوان جدا از روند گستردهتر محدود شدن حضور مسیحیان در ایران بررسی کرد. طی دهههای گذشته، مهاجرت گسترده مسیحیان، تعطیلی مراکز آموزشی و مذهبی و محدودیتهای اعمالشده بر برخی کلیساها، به کوچکتر شدن جوامع مسیحی در بسیاری از شهرهای ایران انجامیده است.
بررسی تصاویر و گزارشهای منتشرشده در سال ۲۰۲۵ نیز نشان میدهد که کلیسای مسروپ مقدس در آن زمان عملا متروکه بوده و امکان بازدید عمومی از آن وجود نداشته است. در توضیح این تصاویر آمده است که ساختمان کلیسا رها شده و برای عموم بسته بوده است.
نگرانیهای کنونی تنها به احتمال فروش محدود نمیشود. فعالان میراث فرهنگی هشدار میدهند که هرگونه واگذاری، تغییر کاربری یا بیتوجهی به وضعیت این بنای تاریخی، میتواند راه را برای از بین رفتن یکی دیگر از نمادهای مسیحیت در مشهد هموار کند. این نگرانیها پس از تخریب کلیسای انجیلی مشهد در هفتههای اخیر شدت گرفته است؛ رویدادی که واکنش گسترده کاربران شبکههای اجتماعی و ناظران میراث فرهنگی را به دنبال داشت.
منتقدان جمهوری اسلامی معتقدند برخورد حکومت با میراث مسیحی در چهار دهه گذشته اغلب با بیتوجهی، محدودیت یا مصادره همراه بوده است؛ روندی که به گفته آنان نه تنها حقوق اقلیتهای دینی را تحت تاثیر قرار داده، بلکه بخشی از تنوع تاریخی و فرهنگی ایران را نیز در معرض تهدید قرار داده است. در چنین شرایطی، سرنوشت کلیسای مسروپ مقدس فراتر از یک ساختمان تاریخی تلقی میشود؛ بنایی که برای بسیاری از مسیحیان ایرانی، نمادی از حضور دیرینه جامعه ارمنی در یکی از مهمترین شهرهای کشور است.
اکنون فعالان میراث فرهنگی و مدافعان آزادی مذهب خواستار دخالت فوری نهادهای مسئول برای تضمین حفاظت از این اثر ثبتشده هستند؛ مطالبهای که اگر نادیده گرفته شود، ممکن است مشهد را در آیندهای نزدیک با از دست دادن یکی دیگر از نشانههای تاریخ مسیحیت در ایران مواجه کند.
