«کامران حکمتی» زندانی یهودی محبوس در اوین، قربانی پروندهای که آمریکا «بازداشت ناحق» میداند
«کامران حکمتی» شهروند یهودی دوتابعیتی ایرانی-آمریکایی و زندانی ۷۱ ساله در اوین، در حالی با سرطان مثانه دستوپنجه نرم میکند که گزارشها از بازگرداندن او به زندان پیش از ادامه درمان و نگرانی جدی درباره دسترسیاش به مراقبتهای پزشکی خبر میدهند؛ آمریکا نیز او را «بازداشتشده ناحق» اعلام کرده است.
پرونده کامران حکمتی شهروند یهودی ایرانی-آمریکایی ساکن نیویورک، در ماههای اخیر از یک پرونده قضایی در ایران به موضوعی با ابعاد انسانی و دیپلماتیک تبدیل شده است. حکمتی که برای دیدار با خانواده به ایران سفر کرده بود، اکنون در زندان اوین به سر میبرد و در شرایطی که با سرطان مثانه مواجه است، خانواده و حامیانش نسبت به وضعیت سلامت او ابراز نگرانی جدی کردهاند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده در رسانههای بینالمللی، حکمتی در ماه مه ۲۰۲۵ وارد ایران شد. او پیش از این نیز بارها به ایران سفر کرده بود و در سفرهای قبلی با مشکل مشابهی مواجه نشده بود. اما در آخرین سفر، هنگام تلاش برای خروج از کشور، گذرنامه و برخی وسایل الکترونیکی او ضبط و پس از آن، ممنوعالخروج شد.
خانواده حکمتی میگویند او پس از هفتهها بازجویی و ممانعت از خروج، در تابستان ۲۰۲۵ بازداشت و به زندان اوین منتقل شد. پرونده او در دادگاه انقلاب تهران با استناد به قانون ممنوعیت سفر اتباع ایرانی به اسرائیل رسیدگی شد؛ اتهامی که به سفری مربوط میشود که حکمتی حدود ۱۳ سال پیش، برای حضور در مراسم بارمیتصوای پسرش، به اسرائیل انجام داده بود.
در ابتدا برای حکمتی چهار سال حبس صادر شد، اما این حکم بعدا به دو سال کاهش یافت. خانواده او همچنین گفتهاند که روند رسیدگی به پرونده بسیار کوتاه بوده و او از حضور موثر وکیل و شاهد در دادگاه برخوردار نبوده است. بنیاد «جیمز فولی» نیز در شرح پرونده، محاکمه او را بدون حضور وکیل یا شاهد و در مدت حدود ده دقیقه توصیف کرده است؛ اما یکی از مهمترین جنبههای پرونده، وضعیت پزشکی اوست.
حکمتی پیش از سفر به ایران تحت درمان بیماری تهاجمی سرطان مثانه قرار داشت. گزارشهای منتشرشده در سال ۲۰۲۵ حاکی از آن بود که او جراحی و شیمیدرمانی انجام داده و برای ادامه درمان به مراقبتهای دورهای نیاز داشته است. خانوادهاش گفتهاند که بازداشت او موجب اختلال جدی در روند درمان شده است.
در ادامه، نگرانی درباره سلامت او به یکی از محورهای اصلی درخواستها برای آزادیاش تبدیل شد. بنیاد جیمز فولی تاکید کرده است که حکمتی برای تشخیص احتمال بازگشت بیماری، به مراقبت پزشکی و معاینههای منظم نیاز دارد و بنا بر اطلاعات این بنیاد، در زندان اوین این مراقبتها را دریافت نمیکند.
خانواده حکمتی در ژوئن ۲۰۲۶ نیز مستقیما از دونالد ترامپ خواستند آزادی او را در هر توافق احتمالی با تهران در اولویت قرار دهد. «شهره نوفَر» دخترخاله و سخنگوی خانواده، در نامهای خطاب به رئیسجمهوری آمریکا درباره وضعیت او نوشت: «کامران تنها یک شهروند آمریکایی نیست؛ او پدری فداکار، همسری دوستداشتنی، برادری مهربان و عضوی از خانواده ماست. امروز او همچنین یک بیمار مبتلا به سرطان است. او در حالی با سرطان مثانه مبارزه میکند که به مراقبتهای پزشکی فوری و مورد نیازش دسترسی ندارد. هر روز اهمیت دارد.»
این درخواست در شرایطی مطرح شد که دولت آمریکا پیشتر وضعیت حکمتی را بهطور رسمی «بازداشت ناحق» تشخیص داده بود؛ اقدامی که پرونده او را در چارچوب سازوکارهای ویژه دولت آمریکا برای شهروندان آمریکایی که بهناحق در خارج از کشور بازداشت شدهاند قرار میدهد.
وزارت خارجه آمریکا در مارس ۲۰۲۶، پس از بررسی پرونده، حکمتی را «wrongfully detained» اعلام کرد. به گفته خانواده او، این تصمیم به معنای آن است که واشینگتن بازداشت او را ناشی از اتهاماتی نادرست و با انگیزههایی فراتر از یک پرونده کیفری عادی میداند. رویترز نیز گزارش داده است که این وضعیت، پرونده را در حوزه مسئولیت دفتر فرستاده ویژه ریاستجمهوری آمریکا در امور گروگانها و بازداشتشدگان قرار میدهد.
پرونده حکمتی در ماههای گذشته همزمان با پرونده دیگر شهروند ایرانی-آمریکایی، عبدالرضا «رضا» ولیزاده، بارها در رسانههای آمریکا مطرح شده است. شبکه CBS News در مارس ۲۰۲۶ گزارش داد که هر دو در زندان اوین نگهداری میشدند و نگرانیها درباره امنیت آمریکاییهای زندانی در ایران، همزمان با تشدید درگیریهای نظامی، افزایش یافته بود.
در همان مقطع، «سیامک نمازی» شهروند ایرانی-آمریکایی و زندانی سابق ایران نیز، درباره پرونده حکمتی صحبت کرد و خواستار توجه بیشتر دولت آمریکا به وضعیت او شد. «ندا شرقی» از فعالان پیگیر پرونده آمریکاییهای زندانی در ایران، در برنامه «Face the Nation» شبکه CBS تاکید کرد که خانواده حکمتی میخواهند نام او بهطور عمومی مطرح شود و دولت آمریکا برای آزادیاش اقدام کند.
در ماه ژوئن، در حالی که مذاکرات آمریکا و ایران به توافقی میان دو طرف منجر شد، مقامهای ایرانی اعلام کردند موضوع آمریکاییهای زندانی در مذاکرات مورد بحث قرار نگرفته است. CBS News نیز گزارش داد که دستکم چهار شهروند آمریکایی در ایران در بازداشت بودند و حکمتی یکی از دو نفری بود که هویتشان بهطور عمومی اعلام شده بود.
این وضعیت، تناقضی جدی در پرونده ایجاد میکند: از یک سو، حکمتی بهعنوان شهروندی که دولت آمریکا بازداشت او را ناحق تشخیص داده، در کانون تلاشهای دیپلماتیک قرار گرفته و از سوی دیگر، مسئله درمان سرطان او همچنان به نگرانی اصلی خانوادهاش تبدیل شده است.
گزارشهای جدید درباره اعزام او به مرخصی پزشکی و بازگرداندنش به زندان پیش از آغاز مرحله بعدی درمان، در صورت تایید مستقل، این نگرانی را تشدید میکند؛ زیرا وقفه در مراقبتهای پزشکی برای بیماری جدی، بهویژه در مورد بیماریای که نیازمند پایش و درمان مستمر است، میتواند پیامدهای جدی داشته باشد.
از سوی دیگر، مبنای قضایی پرونده نیز همچنان محل مناقشه است. خانواده حکمتی میگویند سفر او به اسرائیل ۱۳ سال پیش از بازداشتش انجام شده بود و بنابراین خارج از دوره زمانی تعیینشده در قانون، مورد استناد مقامهای ایرانی قرار میگیرد. منابع خبری بینالمللی نیز همین ادعا را در گزارشهای خود درباره پرونده منعکس کردهاند.
برای خانواده حکمتی، مسئله تنها یک اختلاف حقوقی یا سیاسی نیست؛ پای سلامت مردی سالخورده در میان است که پیش از بازداشت با سرطان مبارزه میکرد و اکنون دوران بیماری خود را در یکی از بدنامترین زندانهای ایران میگذراند.
برای واشینگتن نیز پرونده حکمتی به «آزمونی برای سیاست اعلامشده دولت آمریکا» در قبال شهروندان بازداشتشده در ایران تبدیل شده است. دولت آمریکا او را رسما «بازداشتشده ناحق» میداند و خانوادهاش خواهان آن هستند که این تشخیص صرفا یک عنوان اداری باقی نماند، بلکه به اقدامی عملی برای بازگرداندن او به خانه منجر شود.
در نهایت، پرسش اصلی پرونده کامران حکمتی دیگر فقط این نیست که چرا یک شهروند دوتابعیتی به دلیل سفری قدیمی به اسرائیل زندانی شده است؛ پرسش فوریتر این است که آیا یک زندانی مبتلا به سرطان، تا زمانی که اختلافات سیاسی و دیپلماتیک ادامه دارد، از حق دسترسی به درمان ضروری محروم خواهد ماند یا نه.
