ایران زیر سایه گلوله؛«عیسی جلالی هوت» با شلیک نیروهای نظامی کشته شد
«عیسی جلالی هوت» جوان ۲۲ ساله بلوچ اهل دلگان، شامگاه ۱۹ سپتامبر در جریان تعقیبوگریز نیروهای نظامی و تیراندازی آنان در محدوده روستای چاهدازو با اصابت گلوله بهشدت مجروح شده و جان باخت. بر اساس گزارشهای حقوق بشری، علت آغاز تعقیب و هویت دیگر سرنشینان خودرو مشخص نیست و مقامهای رسمی نیز تاکنون توضیحی ندادهاند. این پرونده بار دیگر نگرانیها درباره امنیت جان شهروندان در ایران، از کردستان و بلوچستان تا خوزستان و دیگر مناطق کشور را برجسته میکند.
بر اساس گزارشهای تازه منتشر شده توسط سازمانهای حقوق بشری، عیسی جلالی هوت ۲۲ ساله و اهل روستای پَنگ از توابع بخش جازموریان در شهرستان دلگان، شامگاه شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ هدف تیراندازی نیروهای نظامی قرار گرفته و جان خود را از دست داد.
به نوشته مجموعه خبری حالوش، این جوان حدود ساعت ۱۹:۳۰ در حالی که با یک دستگاه پژو در محدوده روستای پنگ در حال تردد بود، از سوی نیروهای نظامی مستقر در یک خودروی شخصی و یک خودروی نظامی هایلوکس تحت تعقیب قرار گرفت.
تعقیبوگریز تا محدوده روستای چاهدازو ادامه یافت و در جریان تیراندازی، گلوله به ناحیه کلیه عیسی جلالی هوت اصابت کرد. شدت جراحات به حدی بود که او جان باخت.
یکی از مهمترین ابهامات این پرونده، دلیل آغاز تعقیبوگریز است. تا زمان تنظیم این گزارش، نهادهای رسمی درباره اینکه نیروهای نظامی به چه دلیل این خودرو را تعقیب کردهاند، توضیحی ارائه ندادهاند. همچنین اطلاعاتی درباره هویت یا وضعیت احتمالی سایر سرنشینان خودرو منتشر نشده است.
بنابراین نمیتوان درباره علت تیراندازی یا اتهامات احتمالی علیه سرنشینان قضاوت کرد. اما نبود اطلاعات رسمی، ضرورت روشنشدن ابعاد حادثه و پاسخگویی درباره نحوه استفاده از سلاح را بیشتر میکند.
پشت نام عیسی جلالی هوت، زندگی یک جوان ۲۲ ساله و خانوادهای قرار دارد که اکنون با مرگ او روبهرو شدهاند.
در مناطق محروم سیستان و بلوچستان، بسیاری از خانوادهها سالهاست با مشکلات اقتصادی، کمبود فرصتهای شغلی و ضعف دسترسی به امکانات عمومی دستوپنجه نرم میکنند. در چنین شرایطی، مرگ یک جوان در جریان تیراندازی نیروهای مسلح تنها یک خبر کوتاه نیست، بلکه یک خانواده را برای همیشه داغدار میکند.
اما یکی از مشکلات اساسی این است که بسیاری از چنین پروندهها، بهویژه در مناطق مرزی و محروم، بدون تحقیقات شفاف و بدون پاسخ روشن از سوی نهادهای مسئول باقی میمانند.
مرگ عیسی جلالی هوت را نباید تنها در چارچوب مسئله بلوچستان دید. در سالهای گذشته، گزارشهای متعدد از تیراندازی نیروهای امنیتی و نظامی علیه شهروندان در مناطق مختلف ایران منتشر شده است؛ از کولبران کُرد در مرزهای غربی گرفته تا سوختبران بلوچ در جنوبشرق، معترضان در شهرهای مختلف و شهروندانی که در جریان حوادث امنیتی هدف گلوله قرار گرفتهاند.
در کنار تیراندازی و کشتار خیابانی، بازداشتهای گسترده، شکنجه، صدور احکام سنگین و اعدام نیز بخشی از نگرانیهای مستمر حقوق بشری درباره ایران بوده است.
به این ترتیب، مسئله را نمیتوان به یک قوم، مذهب یا منطقه محدود کرد. شهروند ایرانی، چه بلوچ باشد چه کُرد، عرب، ترک، لر، فارس یا متعلق به هر قومیت و جامعه دیگری، در برابر حق حیات و کرامت انسانی باید از حمایت برابر برخوردار باشد.
آنچه در پرونده عیسی جلالی هوت اهمیت دارد، قرارگرفتن آن در یک تصویر گستردهتر از وضعیت حقوق بشر در ایران است.
در یک نقطه از کشور، جوانی ممکن است در جریان تیراندازی نیروهای مسلح جان خود را از دست بدهد؛ در نقطهای دیگر، شهروندی به دلیل فعالیت مدنی بازداشت شود؛ زندانی دیگری به دلیل مشارکت در اعتراضات با حکم اعدام روبهرو شود و شهروندی دیگر در مناطق مرزی هدف گلوله قرار گیرد.
این موارد الزاما پروندههای یکسانی نیستند و انگیزه و شرایط هر حادثه باید جداگانه بررسی شود؛ اما وجه مشترک آنها، نگرانی درباره استفاده گسترده از ابزارهای امنیتی و کیفری برای برخورد با شهروندان است.
در چنین شرایطی، پرسش اساسی این است که جان انسانها در ساختار حکومتی جمهوری اسلامی چه جایگاهی دارد؟
یکی از مشکلات جدی در چنین پروندههایی، نبود اطلاعات مستقل و شفاف است. پرونده عیسی جلالی هوت نیز اکنون با پرسشهای بیپاسخ متعددی روبهروست: چرا تعقیب آغاز شد؟ آیا نیروهای نظامی هشدار داده بودند؟ آیا استفاده از سلاح ضرورت داشته است؟ آیا درباره مرگ این جوان تحقیق مستقلی انجام خواهد شد؟
پاسخ به این پرسشها حق خانواده و افکار عمومی است. امنیت با ترساندن مردم ساخته نمیشود و هیچ جامعهای با شلیک، بازداشت و اعدام نمیتواند به امنیت پایدار برسد.
اگر حکومت برای حفظ امنیت به استفاده گسترده از نیروی مسلح متوسل میشود، باید همزمان سازوکارهای روشن و مستقل برای بررسی عملکرد نیروهای خود نیز داشته باشد. استفاده از سلاح، بهویژه زمانی که به مرگ یک انسان منجر میشود، نباید خارج از دایره پاسخگویی قرار گیرد.
عیسی جلالی هوت پیش از آنکه یک نام در گزارش حقوق بشری باشد، یک انسان و یک نوجوان ۲۲ ساله بود؛ انسانی که اکنون دیگر در میان خانواده و نزدیکانش نیست.
در ایران امروز، گزارشهای مربوط به تیراندازی، بازداشت، شکنجه، احکام اعدام و سرکوب، از مناطق مختلف کشور منتشر میشود. قربانیان این سرکوبها متعلق به یک قوم یا یک منطقه خاص نیستند.
از همین رو، دفاع از حقوق مردم بلوچستان به معنای نادیدهگرفتن حقوق مردم کردستان، خوزستان، آذربایجان یا دیگر مناطق ایران نیست. برعکس، دفاع از حقوق یک بلوچ، دفاع از همان اصل انسانی است که باید از یک کُرد، عرب، ترک، لر، فارس و هر شهروند دیگری نیز محافظت کند.
پرونده عیسی جلالی هوت نیز مانند بسیاری از پروندههای مشابه، نیازمند پاسخ روشن و تحقیق شفاف است؛ زیرا وقتی یک انسان با گلوله جان میبازد، سکوت و بیخبری نمیتواند جای عدالت را بگیرد.
