16 jaar gevangenis voor een Koerdisch echtpaar wegens religieuze activiteiten; religieus geloof gelijkgesteld aan veiligheidsaanklacht

Seadat Taşkê en zijn echtgenoot Molud Atışbar, twee Koerdische burgers uit Mahabad, zijn elk tot acht jaar gevangenis veroordeeld; een vonnis dat volgens berichten is uitgevaardigd in verband met hun religieuze activiteiten. Dit echtpaar zit sinds juni 2023 in hechtenis en ondergaat nu in totaal 16 jaar gevangenissraf in de centrale gevangenis van Oromiye; nog een zaak die aantoont dat in de Islamitische Republiek ook vreedzame religieuze activiteiten kunnen worden beantwoord met zware veiligheidsaanklachten.

Volgens mensenrechtenorganisaties zijn Seadat Taşkê en zijn echtgenoot Molud Atışbar, beide 43 jaar oud en afkomstig uit Mahabad, door een van de takken van de revolutionair tribunaal in Oromiye veroordeeld tot elk acht jaar gevangenis wegens „oprichting of leiding van een samenleving met het doel de staatsveiligheid te verstoren” en in verband met religieuze activiteiten.

Dit echtpaar werd op 5 juni 2023 gearresteerd door ambtenaren van het Ministerie van Inlichtingen toen zij op een boerderij in de buurt van Mahabad aan het werk waren. Nadat zij naar het detentiecentrum van het kantoor voor inlichtingen in Oromiye waren gebracht, werden zij meer dan twee maanden in eenzame opsluiting vastgehouden en onderworpen aan ondervragingen; een periode die gepaard ging met ontbering van telefoongesprekken en bezoek van familie.

Na afloop van de ondervragingen werd dit echtpaar overgebracht naar de centrale gevangenis van Oromiye en vervolgens tot acht jaar gevangenisstraf veroordeeld. Volgens het rapport van Hengaw wordt Seadat Taşkê vastgehouden in de vrouwen-afdeling en Molud Atışbar in de speciale afdeling voor politieke en gewetensgevangenen.

Seadat Taşkê lijdt aan een stoornis van het zenuwstelsel. Dit echtpaar migreerde ongeveer zeven jaar geleden eerst naar Turkije en vervolgens naar de Koerdische regio van Irak om de behandeling van haar aandoening na te streven, maar keerden naar Iran terug vanwege het mislukken van het voltooien van de behandelingsproces en gingen aan het werk op een tuin in de omgeving van Mahabad.

De arrestatie van dit echtpaar op hun werkplek en hun voortdurende gevangenschap roepen ernstige vragen op over Seadat Taşkê’s gezondheidstoestand en haar toegang tot passende medische zorg. In gepubliceerde berichten zijn geen nieuwe details verstrekt over haar medische toestand in de gevangenis of de mate van toegang tot medische diensten. Gezien haar gerapporteerde ziekte ligt de verantwoordelijkheid voor het voorzien van doeltreffende en voortdurende behandeling bij haar gevangenis- en gerechtelijke autoriteiten.

Een van de belangrijkste zorgen in deze zaak is het gebruik van veiligheidsaanklachten voor de aanpak van religieuze activiteiten. In plaats van direct naar specifiek strafbaar gedrag te verwijzen, richt de aanklacht zich op de oprichting of leiding van een samenscholingsgroepering met als doel de staatsveiligheid te verstoren; terwijl het rapport van Hengaw de basis van de zaak toeschrijft aan hun religieuze activiteiten.

Indien de betrokken activiteiten louter aanbidding, bijeenkomsten of deelname aan vreedzame religieuze gemeenschappen betreffen, dan zou het omzetten daarvan in een veiligheidskwestie en het uitvaardigen van langdurige gevangenisstraffen een ernstige schending van de vrijheid van godsdienst en geweten betekenen. Gerechtelijke autoriteiten dienen specifieke bewijzen van strafbaar gedrag voor te leggen; het louter hebben van afwijkende overtuigingen of deelname aan religieuze activiteiten mag niet de plaats innemen van bewijsvoering van schuld.

Een ander belangrijk punt is artikel 23 van de grondwet van de Islamitische Republiek, dat onderzoek naar gedachten verbiedt en bepaalt dat niemand louter vanwege het hebben van een bepaalde overtuiging kan worden lastgevallen of vervolgd. In artikel 13 zijn alleen Zoroastriërs, joden en christenen erkend als religieuze minderheden; een beperking die vanuit het perspectief van gelijke burgerrechten de positie van andere religieuze en geloofsgemeenschappen kwetsbaarder maakt.

De zaak van Seadat Taşkê en Molud Atışbar kan niet worden beschouwd als slechts een lokale of afzonderlijke zaak. Rapporten van internationale mensenrechtenorganisaties getuigen van druk op een breed scala van religieuze en geloofsgemeenschappen in Iran.

De Amerikaanse Commissie voor Internationale Religieuze Vrijheid verklaarde in haar rapport van oktober 2026 dat de autoriteiten van de Islamitische Republiek blijven personen arresteren en opsluiten wegens het vrij uitoefenen van het recht op godsdienst en geloof; waaronder religieuze leiders, leden van religieuze gemeenschappen en verdedigers van gedachtensvrijheid. Dit rapport vermeldt ook de arrestatie en opsluiting van Bahai- en christelijke burgers en mishandeling van enkele gevangengenomen.

Deskundigen van de Verenigde Naties uitten in juli 2026 eveneens hun bezorgdheid over willekeurige arrestaties, gedwongen verdwijning, foltering en mishandeling van leden van de Bahai-gemeenschap en meldden dat ten minste 57 leden van deze gemeenschap in hechtenis of gevangenis verbleven.

Met betrekking tot christenen, met name omgekeerde christelijke burgers, hebben organisaties die religieuze vrijheid verdedigen berichten uitgebracht over arrestaties, verhoren, sluiting van huiskerken en uitvaarding van langdurige vonnissen met aanklachten als aantasting van de nationale veiligheid. Sunnieten worden ook geconfronteerd met beperkingen, waaronder discriminatie bij toegang tot bepaalde werkgelegenheid en beperkingen op de bouw van moskeeën in een aantal grote steden. Yarsan-volgers en Gonabadi-dervisjen hebben ook in mensenrechtenrapporten last ondervonden van discriminatie en veiligheidsgerelateerde behandeling.

Deze gevallen tonen aan dat het probleem niet louter betrekking heeft op de omgang met één bepaalde religie of groep; een structuur die geen erkenning geeft aan de vrijheid van geloof, kan aanhangers van verschillende godsdiensten, islamitische stromingen en zelfs personen met niet-religieuze overtuigingen als doelwit hebben. Hoewel de aard van de druk, de intensiteit van de behandeling en de mate van wettelijke bescherming van deze groepen niet uniform zijn; het gemeenschappelijke element van veel van deze zaken is echter de veiligheidisering van vreedzame activiteiten en het beperken van het recht op keuze en uiting van mening.

De arrestatie en veroordeling van een echtpaar wegens religieuze activiteiten, nota bene met veiligheidsaanklachten en langdurige gevangenisstraffen, roept opnieuw de noodzaak van verantwoording van het gerechtelijke apparaat van de Islamitische Republiek op. Indien de aanklacht tegen deze twee burgers is gebaseerd op vreedzame religieuze activiteiten, dan schenden dergelijke vonnissen niet alleen de vrijheid van godsdienst en geweten, maar vormen zij ook een bedreiging voor andere burgers die aan een ander geloof of rijtaal geloven.

De staat is verplicht het recht van alle burgers om religieus en niet-religieus geloof te hebben, te veranderen of uit te drukken, te beschermen; niet om geloofsveerschillen als excuus voor arrestatie, ontbering en gevangenschap te gebruiken.

Geen enkele burger mag door het moslim, soennitisch, bahai, christelijk, yarsan, joods, zoroastrisch of ongelovig zijn, van vrijheid en veiligheid worden beroofd. Het recht op geloof, aanbidding en keuze van gedachte is geen overheidsprivilege, maar een mensenrecht dat voor iedereen zonder discriminatie gewaarborgd moet zijn.