Systeemcrisis en protesten in Iran: waar leidt dit toe? Mening van analisten

De steden zijn in een ernstige veiligheidssituatie terechtgekomen naar aanleiding van uitgebreide protesten tegen de verhoging van benzineprijzen in Iran. De Islamitische Republiek heeft zich tot intimidatie, onderdrukking en schietpartijen op demonstranten en grootschalige arrestaties gewend. Waar leidt deze situatie toe?

Sinds vrijdag, de 15de november, en de drievoudige verhoging van benzineprijzen, bevinden de Iraanse steden zich in ongekende spanningen. Verschillende bronnen, inclusief de officiële media van de Islamitische Republiek, hebben bericht gegeven over uitgebreide protesten en demonstraties in heel Iran. Minstens duizend personen zijn gearresteerd, enkele zijn gedood en velen zijn gewond, hoewel het exacte aantal onduidelijk is. In de afgelopen drie dagen hebben veel betogers en ooggetuigen, ondanks internetuitval, geprobeerd berichten over de protesten naar buitenlandse media te brengen.

De regering is bankroet en zonder geld. De bevolking is niet alleen ontevreden met de regering van Hassan Rouhani, maar ook met het hele systeem. Veel leuzen richten zich op de leiding van het systeem en het centrale machtscentrum. Ayatollah Khamenei, de leider van de Islamitische Republiek, staat achter de verhoging van benzineprijzen en heeft mensen die zich verzetten “boosdoeners” genoemd. Hoe lang kan dit voortduren? Welke mogelijkheden heeft de Islamitische Republiek om zichzelf in stand te houden? Wat kunnen tegenstanders doen? Bestaat er de mogelijkheid voor landwide stakingen en geünificeerde protesten?

Het omverwerpingsdiscours zal zeker het dominante discours in Iran worden

Mehdi Mahdavi Azad, analist van Iraanse kwesties uit de Duitse stad Bonn, zegt tegen Deutsche Welle:

“Het niveau van gewelddadigheden en geweld door veiligheidskrachten is erg hoog. Tientallen overheidsgebouwen zijn in brand gestoken en het aantal doden is vele malen hoger dan verwacht. In de weinige video’s die vandaag zijn gepubliceerd, zijn basij-eenheden te zien die het veld op gaan. De diepte en reikwijdte van de crisis voor de regering is veel groter dan wat buiten Iran of zelfs veel mensen binnen Iran vermoeden.

De werkelijkheid is dat de Islamitische Republiek in een politieke, sociale en economische impasse zit. Deze situatie kan niet voortduren en zal op de een of andere dag eindigen. Maar of die dag nu aangebroken is, denk ik niet. Deze demonstraties, net als de demonstraties van december 2017, zullen uiteindelijk onderdrukt kunnen worden. Omdat dit demonstraties zonder leiderschap zijn. Ze volgen geen bepaald politiek idee. Je kunt niet eens zeker zeggen dat alle demonstranten willen dat het systeem wordt omverworpen of wat voor vorm van regering zij voor ogen hebben.

De huidige situatie kan vergeleken worden met de protesten en demonstraties in Iran in 1977, maar we zijn nog niet op het niveau van de protesten en demonstraties in de zomer van 1978. Maar het geheel van deze demonstraties en de reeks veranderingen die momenteel plaatsvinden, kunnen logischerwijs het omverwerpingsdiscours omzetten in een wijdverspreidt en maatschappelijk discours in Iran. Als de regering op deze zeer gevoelige momenten en punten niet snel een beslissing neemt, zal het omverwerpingsdiscours zeker het dominante discours in Iran worden.

De bevolking staat niet alleen onder zware economische druk, maar ook onder zware politieke en sociale onderdrukking en is in conflict met de regering. Als de Islamitische Republiek zichzelf wil handhaven, is dit onmogelijk met dit niveau van spanning en wrijving met de bevolking. De Islamitische Republiek heeft grotere veranderingen nodig om te overleven. Maar kan de Islamitische Republiek werkelijk dit niveau van veranderingen aan?”

Zelfvernietigende regimes

Mehdi Mahdavi Azad beschouwt de Islamitische Republiek als een zelfvernietigend regime. Volgens hem is de Islamitische Republiek als een trein die met snelheid beweegt en alle passagiers van deze trein weten dat hij in een ravijn zal storten. Maar om verschillende redenen kan niemand het verhinderen.

Desondanks gelooft hij niet dat het einde van de Islamitische Republiek erg snel zal komen en zegt hij:

“Deze regering behoort tot de gevestigde regeringen. Dit soort regeringen hebben een opstandingbestendig apparaat, een parlement en wetten, zij beheersen het land en er is een breed spectrum van oplossingen beschikbaar voor hen. Toch hebben de totale ideologische, politieke en maatschappelijke omstandigheden de Islamitische Republiek geen kans gelaten om uit de impasse te komen. De Islamitische Republiek moet ofwel in de komende jaar het spanningsniveau verhogen, zoals het incident met de drone, aanvallen op schepen in de Perzische Golf, zodat het onder het voorwendsel van een verhoogde crisis voordelen van de Westerse wereld kan krijgen, ofwel tot een soort verzoening met de wereld en de bevolking kunnen komen. Dat wil zeggen, het voorstel waar Hassan Rouhani twee weken geleden over sprak en zei dat we daar een referendum over moeten houden. Maar in de komende jaar zijn er geen tekenen van het winnen van de vredesgerichte neiging.”

Voedselprijsprotesten kunnen zelfs de meest gevestigde regeringen omvallen

Mehdi Mahdavi Azad gelooft dat opstanden, demonstraties en protesten, zelfs als ze de meerderheid van de bevolking omvatten, niet op zichzelf tot de val van de regering leiden. Hij zegt: “We hebben te maken met een gevestigde regering zoals Syrië. Het is voldoende dat de centrale machtstructuren zoals het parlement, de leiding en het presidium zichzelf kunnen beschermen, zelfs als het hele land in handen van betogers is, wordt die regering nog steeds onder het recht en internationaal recht als gevestigd beschouwd.

Wat verandering teweegbrengt, is het samenbrengen van protesten, het doelgericht maken ervan, het vinden van leiderschap en het vinden van een bepaald discours met het doel een bepaald voordeel te behalen. Dit verlangen kan regeringswisseling zijn, referendum kan zijn, omverwerping kan zijn. Zolang de protesten in Iran deze vorm niet hebben aangenomen, wat betekent dat betogers geen bepaald verlangen hebben en stemmen niet samenkomen, zal dit niet leiden tot wijdverspreide veranderingen in Iran.

Maar een punt over voedselprijsprotesten is erg belangrijk; de gevolgen van deze protesten zijn onvoorspelbaar. Soedan is een opvallend voorbeeld. Protesten tegen prijsverhogingen van brood leidden binnen enkele weken tot de afzetting van Omar al-Bashir. Voedselprijsprotesten kunnen snel uitbreiden en zelfs de meest gevestigde regeringen omverwerpen. Bij dit soort protesten kunnen alle formules snel inzakken.”

De toestand van het regime is erger dan die van het volk

Hassan Sharienmadari, secretaris-generaal van de “Raad voor Transitiebeheer”, een organisatie die voorstander is van ongeoordeelde overgang van de Islamitische Republiek, zegt tegen Deutsche Welle Farsi:

“Als het volk volhardt en de regering dwingt zich terug te trekken, hebben ze deze keer het hele systeem gedwongen zich terug te trekken. Het algemeen gevoel zal zijn dat zij Khamenei hebben verslagen en dit creëert groot zelfvertrouwen voor de mensen. Als ze niet kunnen volharden en de onderdrukking zo krachtig is dat ze hun doelen niet bereiken, is dit eigenlijk een voorbode van toekomstige opstanden, omdat de levensstandaard van mensen geen grap is.

Daarom zal dit systeem, ondanks alle voorzorgsmaatregelen die het heeft genomen, vroeg of laat verdwijnen. Het volk voelt dit en zal doorgaan.”

Hassan Sharienmadari verwijst, in tegenstelling tot voorbeelden als Venezuela of Syrië die ondanks uitgebreide protesten en ernstig publiek ongenoegen hebben voortgeleefd, naar voorbeelden van succesvolle bewegingen en zegt:

“Er zijn voorbeelden zoals Oekraïne en Tunesië en we mogen niet alleen de mislukte voorbeelden benadrukken. Het is belangrijk problemen in een bepaalde historische fase te zien. Van 1972 tot nu hebben meer dan 120 dictators ter wereld hun macht verloren door volksopstanden. De Islamitische Republiek is geen uitzondering.

De zorg van een groot deel van het Iraanse volk is dat politieke ineenstorting niet tot sociale ineenstorting moet leiden. Zij willen een vreedzame overgang en protesten moeten beheerd worden. Het belangrijkste punt over Iran is dat de elites van de samenleving bezig zijn met het creëren van een transitiemanagement en hebben dit tot stand gebracht en proberen het met de Iraanse samenleving te verbinden. Dit zal tijd kosten. Maar dit onderscheidt de situatie volledig van landen als Syrië, Libanon en Irak.”

Nadering tot overheidsmedewerkers

Hassan Sharienmadari gelooft dat protesten met verschillende tussenpozen doorgaan en voegt eraan toe: “Het volk heeft rust nodig en kan niet continu op straat zijn. Maar deze protesten zullen doorgaan, herhaal zullen worden, algemeen zullen worden en het systeem zullen dwingen zich te onderwerpen. We hebben voorbeelden zoals Polen waar de fase van regeringsinzinking acht jaar duurde. Dit is iets wat niet van vandaag op morgen gebeurt.”

Hassan Sharienmadari zegt:

“De richtlijn van de ‘Raad voor Transitiebeheer’ aan het Iraanse volk is om naar verspreiding van stakingen en protesten te gaan. Kom dicht bij overheidsmedewerkers en moedig hen aan niet naar het werk te gaan. Naar zijn mening is de toestand van het volk slecht, maar de toestand van het regime is erger dan die van het volk en kan zelfs de kosten van zijn verzamelde veiligheidskrachten niet betalen. Daarom zijn het niet alleen het volk dat in een impasse zit. Het systeem zit in een veel ernstiger impasse. We vragen aan de ordehandhavers en krachten die tot nu toe de taak hadden om te onderdrukken, om het volk niet te onderdrukken, aan de kant van het volk te staan en hun toekomst te redden, zodat ze in de niet al te verre toekomst kunnen trots zijn dat ze aan de kant van het volk hebben gestaan en niet op de aanklagebank in het gerecht hoeven te zitten. Hij gelooft dat het bevel van Khamenei voor onderdrukking niet ernstig zal worden genomen en dat de Revolutionaire Garde Korps weet dat het het volk nodig heeft. Het lichaam van de IRGC is met het volk en de leiding van de IRGC is bang dat het lichaam zich bij het volk aansluit.”

De deuren van twee of drie hellen zullen voor het Iraanse volk opengaan

Farzaneh Roostai, journalist en analist van Iraanse kwesties uit Zweden, zegt tegen Deutsche Welle Farsi:

“De crisis is erg ernstig en het systeem weet dit ook. De situatie is veel erger dan in december 2017. De protesten tegen benzine, protesten tegen het feit dat mensen zelfs ’s avonds geen brood zullen hebben en de regering heeft geen oplossing daarvoor. Want ze hebben zelf alle deuren in de regio en ter wereld voor zichzelf dichtgegooid. Ze hebben namens het Iraanse volk geen uitweg uit de crisis gelaten. Als gevolg daarvan zijn ze gedwongen deze lijn met al haar gevaren voort te zetten. De situatie kan erger worden dan dit, maar de regering heeft haar beslissing genomen en geen brug achtergelaten voor terugkeer.

Het land is vanuit economisch oogpunt onbestuurbaar geworden. Wanneer de regering onder deze omstandigheden de benzineprijs verdrievoudigt, betekent dit een vrije val voor de Iraanse economie.

Maar deze demonstraties hebben geen leiderschap en organisatie en de Islamitische Republiek heeft ervaring met stilte en crisissuppressie. We hadden de crisis met buschauffeurs en vrachtwageneigenaren. Zij keken in stilte toe en vrachtwageneigenaren werden na enige tijd gedwongen terug naar hun werk te gaan. In de protesten op suikerfabrieken en ander plaatsen zagen we dezelfde gang van zaken. De regering onderdrukte op beperkte schaal en wachtte tot het volk moe werd en weer stil werd.

De Islamitische Republiek moet ofwel voortdurend machinegeweer gebruiken en het volk vergroten zoals in Syrië of Libië. Of op dezelfde manier een of twee maanden wachten. Een klein deel van het geld dat het heeft verzameld, uitgeven aan het volk om de crisis wat af te vlakken. Uiteraard zal het spanningsniveau in Iran stijgen. Maar de crisis stabiliseert ook op een hoger niveau. Deze situatie kan twee jaar duren.

De Islamitische Republiek onderdrukt op de meest onwaardige manier, maar geleidelijk het volk en het volk kalmeert geleidelijk. Dit toont aan dat we op weg zijn naar Venezuelaisering. De crisis wordt complexer en onoplosbaar. Dit is een echt inferno. De deuren van twee of drie inferno’s meer zullen voor het Iraanse volk opengaan.”

Bron: DW