هشدار دکتر ملکزاده: 45 درصد مصرف تریاک جهان در ایران است؛ واقعیتی که نمیتوان پنهان کرد
اظهارات اخیر دکتر «رضا ملکزاده» معاون پیشین وزیر بهداشت و از شناختهشدهترین پژوهشگران حوزه سلامت در ایران، بار دیگر ابعاد نگرانکننده بحران مصرف تریاک در کشور را به صدر توجه افکار عمومی آورده است.
دکتر ملکزاده که سالها در زمینه بیماریهای غیرواگیر و عوامل خطر سلامت در ایران تحقیق کرده، میگوید ایران بزرگترین مصرفکننده تریاک در جهان است و حدود ۴۵ درصد تریاک تولیدی جهان در ایران مصرف میشود. وی طی اظهاراتی اعلام کرد: «متاسفانه مصرف تریاک در ایران بسیار بالاست. افراد بالای ده سال و حدود ۱۰ درصد از مردم ایران بهصورت تفننی یا اعتیادی تریاک مصرف میکنند. همچنین در برخی مناطق، وضعیت بهمراتب وخیمتر است؛ بهگونهای که رفسنجان با ۲۷ درصد و گلستان با ۱۸ درصد، بالاترین نرخهای مصرف تریاک را دارند.»
این پژوهشگر همچنین بارها هشدار داده است که تریاک نهتنها دارو نیست، بلکه در رده مواد سرطانزای قطعی قرار میگیرد و با انواع سرطان از جمله سرطان ریه، مثانه، حنجره، مری و حلق ارتباط دارد. اما فراتر از جنبه سلامت، این آمارها یک پرسش بزرگ را مطرح میکنند.
اگر تنها همان عددی را که در برخی روایتها از تحقیقات و سخنرانیهای مرتبط با این موضوع مطرح شده مبنا قرار دهیم و فرض کنیم حدود ۱۰ درصد جمعیت بالای ۱۰ سال کشور مصرفکننده تریاک باشند، با جمعیتی در حدود ۹ میلیون نفر مواجه میشویم. حال اگر هر مصرفکننده بهطور متوسط روزانه فقط ۲ گرم تریاک مصرف کند، میزان مصرف روزانه کشور به حدود ۱۸ میلیون گرم یا ۱۸ هزار کیلوگرم میرسد؛ یعنی نزدیک به ۱۸ تن تریاک در هر روز.
مصرف هجده تن تریاک در روز فقط یک عدد نیست؛ این حجم، معادل دهها کامیون مواد مخدر در طول هر ماه است. پرسش اساسی اینجا مطرح است که چنین حجم عظیمی از مواد چگونه به دست مصرفکنندگان میرسد؟
اگر نهادهای رسمی قادرند درباره تعداد مصرفکنندگان، مناطق پرخطر و الگوهای مصرف آمار ارائه دهند، آیا نباید درباره شبکه تامین، مسیرهای ورود، توزیعکنندگان عمده و گردش مالی این بازار نیز گزارشهای شفاف و قابل راستیآزمایی منتشر شود؟
از سوی دیگر، اگر قیمت هر گرم تریاک را بهطور متوسط ۱۰۰ هزار تومان در نظر بگیریم، ارزش همین ۱۸ تن مصرف روزانه به حدود یک هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان در روز میرسد. یعنی سالانه صدها هزار میلیارد تومان سرمایه، در بازاری گردش میکند که آثار آن را میتوان در افزایش بیماریها، مرگومیر، ازهمپاشیدگی خانوادهها و کاهش بهرهوری اقتصادی مشاهده کرد. این رقم صرفا یک برآورد فرضی بر اساس میزان مصرف و قیمت مفروض است و با تغییر قیمت بازار تغییر خواهد کرد.
واقعیت تلخ این است که بحران تریاک در ایران دیگر صرفا یک مسئله درمانی یا انتظامی نیست؛ یک مسئله ملی است. کشوری که بنا بر اظهارات یکی از برجستهترین پژوهشگران پزشکی خود، نزدیک به نیمی از تریاک جهان را مصرف میکند، ناگزیر باید به این پرسش پاسخ دهد که این حجم عظیم مواد مخدر از کجا میآید، چگونه توزیع میشود و چرا با وجود دههها مبارزه رسمی با مواد مخدر، همچنان در دسترس میلیونها نفر قرار دارد؟
تا زمانی که پاسخی روشن برای این پرسشها وجود نداشته باشد، آمارهای تکاندهنده مصرف، بیش از آنکه نشانه موفقیت در رصد آسیبهای اجتماعی باشد، نشانه بزرگی از ناکامی در مهار یکی از عمیقترین بحرانهای سلامت و امنیت اجتماعی کشور خواهد بود.
