صدای آمریکا یا سانسور سازمانیافته؟ جنجال بر سر حذف نام رضا پهلوی از پوشش VOA فارسی
جنجال بر سر حذف نام رضا پهلوی از پوشش VOA فارسی و بحران بیطرفی در رسانه دولتی آمریکا، واکنشهای گستردهای را در بر داشته است.
سرویس فارسی صدای آمریکا (VOA)، رسانهای که با بودجه عمومی ایالات متحده فعالیت میکند و ماموریت رسمی آن «اطلاعرسانی مستقل و حرفهای» عنوان شده، در هفتههای اخیر با موجی از انتقادهای داخلی و خارجی روبهرو شده است.
این انتقادها پس از آن شدت گرفت که شماری از کارکنان این رسانه، مدیریت بخش فارسی را به سانسور عامدانه و هدفمند اخبار مرتبط با رضا پهلوی متهم کردند، شخصیتی که در ماههای اخیر در فراخوان، الهامبخشی و نمادسازی اعتراضات ضدحکومتی در ایران نقشی محوری داشته است.
بر اساس گزارش روزنامه «هیل»، سه تن از کارکنان صدای آمریکا گفتهاند که «علی جوانمردی» مشاور ارشد ناظر بر بخش فارسی، نهتنها از پخش تصاویر و صدای شعارهایی که نام رضا پهلوی در آنها شنیده میشود جلوگیری کرده، بلکه مهمانان برنامهها را نیز از اشاره به نام او منع کرده است. یکی از این کارکنان این رویکرد را «سانسوری شبیه رسانههای کشورهای استبدادی» توصیف کرده است.
به گفته منابع داخلی صدای آمریکا، این سیاست سردبیری باعث شده بازتاب اعتراضات خیابانی در ایران به شکلی گزینشی و ناقص ارائه شود، بهگونهای که نقش رضا پهلوی در شعارها، فراخوانها و نمادهای اعتراضی، عملا حذف یا کمرنگ شده است.
این کارکنان همچنین میگویند که حتی مواضع دونالد ترامپ درباره رضا پهلوی نیز بهصورت انتخابی بازنمایی شده است. در پوشش مصاحبه ترامپ با خبرگزاری رویترز، بخشهایی از سخنان او که گفته بود «اگر ایرانیان رضا پهلوی را بپذیرند، مخالفتی ندارد» حذف شده، در حالی که بیبیسی فارسی همان اظهارات را بهطور کامل منتشر کرد.
علی جوانمردی و «کاری لیک» رئیس آژانس رسانههای جهانی آمریکا (USAGM) و ناظر بر صدای آمریکا، در مواضع علنی خود از این سیاست دفاع کردهاند. آنها تاکید دارند که وظیفه صدای آمریکا «برجستهسازی چهرههای خاص اپوزیسیون» نیست و این رسانه نباید به تریبون یک فرد یا جریان خاص تبدیل شود.
جوانمردی در واکنش به انتقادها در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «من نه سخنگوی اپوزیسیون هستم و نه دشمن آن.» وی همچنین تاکید کرده که تعهدش نه به اشخاص، بلکه به مردم ایران و آنچه حقیقت نوشتهشده با خون و شجاعت در خیابانها مینامد، است.
اما منتقدان میگویند مسئله، حمایت یا مخالفت با یک چهره سیاسی نیست، بلکه حق مخاطب برای دیدن واقعیت کامل میدان اعتراضات است.
کارکنان صدای آمریکا که به دلیل نگرانی از پیامدهای شغلی و حقوقی، خواستار ناشناسماندن شدهاند، تصویری کاملا متفاوت ارائه میدهند. آنها از آنچه «نقض بیسابقه اصول حرفهای روزنامهنگاری» میخوانند سخن میگویند و معتقدند جوانمردی با پیشینه سیاسی مشخص و مخالفت دیرینه با رضا پهلوی، از جایگاه مدیریتی خود برای اعمال دیدگاههای شخصی استفاده میکند.
به گفته یکی از این کارکنان، حتی عنوان شغلی جوانمردی بهعنوان «مشاور ارشد ناظر بر بخشهای فارسی، کردی و افغانی» نیز در ساختار رسمی صدای آمریکا سابقهای ندارد و «عنوانی ابداعی» به نظر میرسد.
فعالیتهای علی جوانمردی توجه «اتحادیه ملی برای دموکراسی در ایران» (NUFDI)، نهاد غیرحزبی حامی رضا پهلوی در آمریکا را نیز جلب کرده است. این نهاد، شکایتی رسمی درباره رفتار «غیرحرفهای» او به قانونگذاران کنگره ارائه داده است.
در این شکایت آمده که علی جوانمردی بارها ایران را نه بهعنوان یک کشور، بلکه بهمثابه «دشمن» معرفی کرده و میان حکومت و ملت، تمایزی قائل نشده؛ رویکردی که از نظر این نهاد، مصداق کنش سیاسی و نه روزنامهنگاری حرفهای است.
این نهاد همچنین به انتشار اطلاعات نادرست اشاره کرده، از جمله ادعای کذب جدایی ارتش ایران در سال ۲۰۲۲ و اتهام همکاری رضا پهلوی با سپاه پاسداران.
رضا پهلوی فرزند آخرین شاه ایران، در ماههای اخیر تلاش کرده خود را بهعنوان گزینهای برای رهبری موقت کشور در صورت فروپاشی جمهوری اسلامی معرفی کند و همزمان حمایت سیاسی در واشینگتن را افزایش دهد.
کارشناسان میگویند برای بخشی از معترضان، او نماد گسست از جمهوری اسلامی و یادآور دورهای از توسعه اقتصادی و آزادیهای اجتماعی پیش از انقلاب است، هرچند میزان حمایت واقعی او در داخل کشور بهدلیل فضای امنیتی قابل سنجش دقیق نیست.
با وجود سرکوب اعتراضات خیابانی، رضا پهلوی همچنان مردم را به اشکال نافرمانی مدنی، از جمله اعتصاب و اعتراض خانگی فرا میخواند و نام او در شعارها و تصاویر معترضان دیده میشود.
اتهام سانسور، تنها به خبرها محدود نمانده و به کارشناسان دعوتشده نیز رسیده است. از جمله «سحر تحویلی» که میگوید بهدلیل ذکر نام رضا پهلوی در یکی از برنامهها، توبیخ و تهدید به حذف از فهرست مهمانان شده است.
تحویلی، که از مخاطبان قدیمی صدای آمریکا بوده، میگوید: «این رسانه زمانی صدای آزادی برای ایرانیان تحت دیکتاتوری بود، اما امروز بهطرز دردناکی از آن ماموریت فاصله گرفته است.»
منتقدان معتقدند در شرایطی که اعتراضات اخیر یکی از جدیترین تهدیدها علیه بقای جمهوری اسلامی محسوب میشود، سانسور یک چهره تاثیرگذار اپوزیسیون در رسانهای با بودجه عمومی آمریکا، پرسشهای جدی درباره استقلال حرفهای، بیطرفی رسانهای و جهتگیری سیاسی آن ایجاد کرده است.
پرسشی که همچنان بیپاسخ مانده: «آیا صدای آمریکا قرار است بازتابدهنده واقعیت کامل صدای معترضان باشد، یا صدایی گزینشی و مدیریتشده؟»
