آتشبسی که بوی بیتوجهی میدهد؛ صلحی روی کاغذ و رنجی ماندگار برای مردم ایران
آتشبس روز جاری که بوی بیتوجهی میدهد، صلحی روی کاغذ را نوید میدهد؛ اما بیم آن میرود رنجی ماندگار برای مردم ایران بهجا بگذارد.
اعلام توافق آتشبس موقت میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران، در حالی با واکنشهای سیاسی و اقتصادی گستردهای همراه شده که بسیاری آن را نه پایان بحران، بلکه آغاز مرحلهای تازه از نگرانیها برای مردم ایران میدانند. توافقی که در ظاهر از کاهش تنشها سخن میگوید، اما در بطن خود پرسشهای جدی درباره سرنوشت مردمی مطرح میکند که در این معادلات، کمترین سهم را از تصمیمگیری دارند.
دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا، بامداد روز جاری چهارشنبه ۸ اپریل برابر با ۱۹ فروردین، با اشاره به روند مذاکرات اعلام کرد: «ما پیشنهادی ۱۰مادهای از سوی ایران دریافت کردهایم و بر این باوریم که این پیشنهاد، مبنایی اجرایی برای مذاکره فراهم میکند.» او همچنین افزود: «تقریبا بر سر تمامی موارد مختلف مورد اختلاف در گذشته میان ایالات متحده و ایران توافق شده است، اما این مهلت دو هفتهای اجازه میدهد تا توافق، نهایی و قطعی شود.»
جزئیات این پیشنهاد که از سوی منابع نزدیک به حاکمیت ایران منتشر شده، شامل محورهایی چون توقف درگیریها، خروج نیروهای آمریکایی از منطقه، کاهش محدودیتهای کشتیرانی در تنگه هرمز، لغو تحریمها و پذیرش برخی خواستههای هستهای ایران است. با این حال، طرف آمریکایی هنوز تصویر کاملی از تعهدات خود ارائه نکرده و همین ابهام، بر پیچیدگی وضعیت افزوده است.
در سطح منطقهای نیز این توافق با انتقادات جدی روبهرو شده است. «یائیر لاپید» از چهرههای شاخص اپوزیسیون اسرائیل، این توافق را «فاجعه سیاسی» خواند و تاکید کرد: «هرگز در تمام تاریخ ما چنین فاجعه سیاسی رخ نداده است.» او همچنین با انتقاد از روند تصمیمگیریها افزود: «سالها زمان خواهد برد تا آسیبهای سیاسی و راهبردیای را که نتانیاهو به دلیل غرور، سهلانگاری و نبود برنامهریزی راهبردی وارد کرد، ترمیم کنیم.»
در همین حال، مقامهای آمریکایی این توافق را دستاوردی مهم توصیف میکنند. سخنگوی کاخ سفید اعلام کرده است «این یک پیروزی برای ایالات متحده است که رئیس جمهور ترامپ و ارتش باورنکردنی ما آن را محقق کردند.» «کارولاین لیویت» با اشاره به سرعت پیشرفت عملیات نظامی گفت: «ما در عرض ۳۸ روز به اهداف اصلی نظامی خود دست یافته و از آنها فراتر رفتهایم.»
با اعلام این آتشبس، بازارهای جهانی نیز واکنش نشان دادند و قیمت نفت بهطور قابل توجهی کاهش یافت؛ موضوعی که از نگاه تحلیلگران، نشانهای از کاهش نگرانیها درباره اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز است. با این حال، این تحولات اقتصادی در حالی برجسته میشود که وضعیت انسانی در ایران همچنان در سایه قرار دارد.
منتقدان بر این باورند که تمرکز قدرتهای جهانی بر ثبات بازار انرژی و منافع ژئوپلیتیک، عملا به نادیده گرفتن وضعیت داخلی ایران انجامیده است. در شرایطی که گزارشها از افزایش فشارها، اجرای احکام اعدام و برخوردهای خشونتآمیز با معترضان حکایت دارد، این آتشبس میتواند بهعنوان فرصتی برای تثبیت قدرت حاکمیت و تشدید سرکوب داخلی تعبیر شود.
در دو ماه گذشته، خشونتهای گسترده و سرکوب اعتراضات، نگرانیهای عمیقی را درباره وضعیت حقوق بشر در ایران ایجاد کرده است. با این حال، در فضای بینالمللی، این موضوع کمتر مورد توجه قرار گرفته و تمرکز اصلی بر توافقات سیاسی و پیامدهای اقتصادی آن بوده است.
این وضعیت این پرسش اساسی را مطرح میکند که آیا چنین توافقهایی واقعا به نفع مردم است یا صرفا بازتابی از موازنه قدرت میان دولتهاست؟ به نظر میرسد در این میان، مردم ایران بیش از هر زمان دیگری در معرض پیامدهای تصمیماتی قرار دارند که بدون حضور و صدای آنان اتخاذ میشود.
آتشبس کنونی، اگرچه ممکن است به کاهش موقت تنشهای نظامی منجر شود، اما بدون توجه به مطالبات داخلی و حقوق اساسی شهروندان، میتواند زمینهساز دورهای تازه از فشار و بیثباتی در داخل کشور باشد. در چنین شرایطی، این نگرانی پررنگتر میشود. صلحی که بر کاغذ شکل میگیرد، در عمل به بهای سنگینتری برای جامعه ایران تمام شود.
