Rakettelofte uit de zak van burgers; wanneer oorlogseconomie ook de eettafel van burgers bereikt

De vrijdagimam van Sari heeft de bevolking in een toespraak opgeroepen om hun bezittingen niet voor welzijn, maar voor de financiering van militaire uitgaven als ‘rakettelofte’ ter beschikking te stellen.

In het verlengde van de weinig voorkomende retorica die in recent jaren op enkele officiële forums van de Islamitische Republiek wordt gebruikt over ‘maatschappelijke deelname aan de financiering van militaire uitgaven’, heeft ‘Mohammad Baqer Mohammadi Laini’, vertegenwoordiger van de leider in de provincie Mazandaran en vrijdagimam van Sari, uitspraken gedaan die golven van reacties in het publieke domein en media hebben veroorzaakt.

Hij zei in zijn preken op vrijdag 28 Farvardin, met verwijzing naar een plan genaamd ‘lijfafgave voor de regering’: “U bent bekend met de beweging voor lijfafgave, maar nu hebben we ook een beweging voor vermogensafgave nodig, zodat mensen hun goederen kunnen beloven als rakettelofte en voor andere behoeften waaraan we behoefte hebben voor het voeren van oorlog.”

Deze retorica, die duidelijk de nadruk legt op ‘het beloven van persoonlijk vermogen voor militaire behoeften’, wordt naar voren gebracht op een moment dat een aanzienlijk deel van de samenleving wordt geconfronteerd met economische druk, inflatie en verminderde koopkracht. Dergelijke plannen ondermijnen in feite de grens tussen vrijwillige maatschappelijke deelname en ideologische druk voor de financiering van regeringsuitgaven.

In voorgaande jaren waren er ook voorbeelden van campagnes en soortgelijke plannen met titels als ‘volkshulp voor het verzet’, ‘culturele beloftes’ of inzameling van middelen voor specifieke regeringsprojecten; een proces dat volgens sommige analisten aantoont dat een bepaalde vorm van ‘oorlogseconomie’ in de formele structuur uitbreidt. In dit kader wordt een deel van de financiële last van regionale en militaire beleid, in plaats van door het overheidsbudget, doorgestuurd naar volksbijdragen.

Critici uit binnen- en buitenland hebben echter herhaaldelijk gewaarschuwd dat dergelijke benaderingen dubbele druk op de middenklasse en zwakke lagen van de samenleving kunnen uitoefenen; vooral onder omstandigheden waarin existentiële crises, werkloosheid en waardevermindering van de nationale munt het dagelijks leven van mensen hebben beïnvloed.

Volgens politieke analisten wordt de herhaling van uitspraken als ‘beloftes van goederen voor raketten’ niet alleen beschouwd als een religieus of cultureel advies, maar ook als een weerspiegeling van structurele prioriteitstelling in groot beleid; prioriteiten waarin militaire en veiligheidsuitgaven een meer prominente plaats hebben gekregen dan openbare welvaart en economische ontwikkeling.

Uiteindelijk heeft het voordragen van dergelijke statements vanaf officiële forums opnieuw het oude debat over de relatie tussen religie, politiek en economie in de gouvernementsstructuur van Iran aangewakkerd; een debat dat, te midden van de economische en sociale druk van de samenleving, nog steeds zonder duidelijk antwoord voortduurt.