Sterfdag pastor Tateos Mikaelyan: Een wond die nog steeds op het lichaam van Irans christenen weegt
Bij de herdenking van de ontvoering en moord op pastor Tateos Mikaelyan, een van de meest prominente christelijke leiders van Iran, wordt opnieuw aandacht gevestigd op een zaak die voor veel mensenrechtenorganisaties symbool staat voor decennia van onderdrukking, discriminatie en druk op de christelijke gemeenschap in de Islamitische Republiek. De moord op Mikaelyan, samen met de dood van twee andere christelijke leiders in 1994, behoort tot de bitterste hoofdstukken in de geschiedenis van godsdienstvrijheid in Iran.
Op deze dag in 1994 verdween pastor Tateos Mikaelyan, een vooraanstaande leider van de Armeens-christelijke gemeenschap in Iran, bijbelvertaler in het Perzisch en een van de bekendste verdedigers van godsdienstvrijheid, in Teheran. Drie dagen later werd zijn lichaam gevonden met sporen van meerdere schotwonden; een moord waarvan de waarheid tot nu toe niet duidelijk is opgehelderd en die nog steeds als een van de meest controversiële dossiers in de geschiedenis van de Islamitische Republiek wordt beschouwd.
Mikaelyan was niet alleen een kerkleider; hij was een van de weinige christelijke persoonlijkheden die openlijk sprak over structurele discriminatie tegen christenen in Iran. Slechts een maand voordat hij werd vermoord, had hij verklaard dat de regering van de Islamitische Republiek christenen als tweederangsburgers behandelt, hen van veel fundamentele rechten beroofd, geen toestemming geeft voor het bouwen van kerken of de vrije verspreiding van de Bijbel, en een strenge druk heeft gecreëerd om het christelijke geloof af te zweren en de islam aan te nemen.
Het jaar 1994 was een bloedig jaar voor de christelijke gemeenschap in Iran. In datzelfde jaar werd bisschop Haik Hovsepian-Mehr, die eerder had gewerkt voor de vrijlating van pastor Mehdi Dibaj, ontvoerd en vermoord. Kort daarna werd pastor Mehdi Dibaj, die jarenlang gevangen had gezeten vanwege het verlaten van de islam, eveneens vermoord. Deze drie moorden vonden in korte tijd plaats en vormden een van de donkerste periodes in de geschiedenis van het hedendaagse christendom in Iran.
In de decennia daarna nam de druk op christenen, vooral op christenen die van het geloof zijn overgestapt, niet alleen niet af, maar zette zich voort in de vorm van wijdverbreide arrestaties, sluiting van Perzischsprekende kerken, zware gevangenisstraffen, confiscatie van eigendommen, veiligheidsverhoren en beperkingen op het houden van erediensten. Internationale mensenrechtenorganisaties en organisaties die zich inzetten voor godsdienstvrijheid hebben herhaaldelijk verklaard dat de Islamitische Republiek de vrijheid van godsdienstverlating en de vrijheid van eredienst, die in internationale mensenrechtenverdragen zijn erkend, ernstig schendt.
Jaarlijkse rapporten van organisaties zoals de International Commission on Religious Freedom (USCIRF), Human Rights Watch, Amnesty International en speciale rapporteurs van de Verenigde Naties hebben over jaren heen bericht over de arrestatie van priesters, de opsluiting van christelijke burgers, druk op hun families en strenge beperkingen op kerkactiviteiten in Iran. Deze organisaties hebben herhaaldelijk opgeroepen tot een einde van de veiligheidsmaatregel tegen christenen en andere religieuze minderheden.
Meer dan drie decennia na de moord op pastor Tateos Mikaelyan blijven veel vragen over deze zaak en andere moorden op christelijke leiders onbeantwoord. Maar wat voor veel mensenrechtenactivisten duidelijk is, is het voortbestand van een situatie waarin een aanzienlijk deel van de christelijke burgers, vooral zij die zijn overgestapt, nog steeds bedreigingen, veiligheidsddruk, arrestaties en ontneming van hun fundamentele rechten ondergaan.
Voor de wereldwijde christelijke gemeenschap is de nagedachtenis van pastor Tateos Mikaelyan niet alleen een herinnering aan het martelaarschap van een kerkleider, maar een symbool van volharding in de verdediging van geloofsvrijheid en menselijke waardigheid; waarden waarvan velen geloven dat zij in Iran nog steeds met ernstige uitdagingen worden geconfronteerd.
