ایران، زندان بزرگ نویسندگان
گزارش تازه «قلم آمریکا»، تصویری تکاندهنده از تشدید سرکوب آزادی بیان در جمهوری اسلامی ارائه میدهد؛ جایی که نویسندگان، شاعران، مترجمان و پژوهشگران، تنها به دلیل نوشتن، انتقاد یا دفاع از حقوق بشر، با زندان، بازجویی و پروندهسازی امنیتی روبهرو میشوند. ایران اکنون پس از چین، دومین زندان بزرگ نویسندگان در جهان است؛ جایگاهی که بیش از هر چیز نشاندهنده هراس حکومت از کلمه و اندیشه است.
انجمن قلم آمریکا (PEN America)، در تازهترین گزارش «شاخص آزادی نوشتن» اعلام کرده است که جمهوری اسلامی ایران همچنان یکی از اصلیترین ناقضان آزادی بیان در جهان به شمار میرود و پس از چین، بیشترین شمار نویسندگان زندانی را در اختیار دارد. این نهاد بینالمللی شمار نویسندگان زندانی در ایران را ۴۳ نفر در سال ۲۰۲۴ اعلام کرده؛ آماری که در برخی گزارشهای تکمیلی و رصدهای حقوق بشری، تا ۵۳ نفر نیز برآورد شده است.
بر اساس این گزارش، موج تازه سرکوب در ایران بهویژه پس از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» هرگز متوقف نشده و تنها شکل امنیتیتری به خود گرفته است. نهادهای امنیتی و قضایی جمهوری اسلامی در سالهای اخیر نه فقط روزنامهنگاران، بلکه شاعران، ترانهسرایان، مترجمان، پژوهشگران دانشگاهی، نویسندگان مستقل و حتی فعالان فضای مجازی را نیز به اتهامهایی چون «تبلیغ علیه نظام» یا «اقدام علیه امنیت ملی» بازداشت و زندانی کردهاند.
گزارش «قلم آمریکا» تاکید میکند که حکومت ایران بهطور ویژه زنان نویسنده و فعالان فرهنگی زن را هدف قرار داده است. طبق این گزارش، ایران در سال ۲۰۲۴ بالاترین تعداد زنان نویسنده زندانی در جهان را داشته است؛ موضوعی که نشان میدهد سرکوب جنسیتی و سرکوب آزادی بیان در جمهوری اسلامی، به شکلی سازمانیافته به یکدیگر گره خوردهاند.
در بخشی از این گزارش به تشدید فضای امنیتی پس از جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل نیز اشاره شده است. «قلم آمریکا» هشدار داده که جمهوری اسلامی از فضای جنگ و تنش منطقهای، بهعنوان بهانهای برای خاموش کردن صداهای منتقد استفاده کرده و موج تازهای از بازداشت نویسندگان و فعالان مدنی را آغاز کرده است.
«کارین دویچ کارلکار» مدیر برنامه «نویسندگان در معرض خطر» در انجمن قلم آمریکا، درباره وضعیت ایران گفته است: «مقامهای جمهوری اسلامی ایران بهدلیل کارزار بیرحمانهشان علیه صداهای مستقل، بیش از همه جلب توجه میکنند. شاعران، مترجمان، پژوهشگران، ترانهسرایان، دیدگاهنویسان، مدافعان حقوق بشر و ستوننویسان، همگی در زندانهای ایران گرفتار میشوند، در حالی که حکومت تلاش دارد بحث، انتقاد و مخالفت را خاموش کند.»
این نخستینبار نیست که نام ایران در صدر فهرست ناقضان آزادی نوشتن قرار میگیرد. در سالهای گذشته نیز پروندههایی چون زندانی شدن «بکتاش آبتین»، «گلرخ ابراهیمی ایرایی»، «رضا خندان» و دهها نویسنده و شاعر دیگر، توجه گسترده نهادهای بینالمللی و نویسندگان برجسته جهان را جلب کرده بود. حتی چهرههایی چون Margaret Atwood و «جی.ام. کوتسی» در کارزارهای بینالمللی، خواستار آزادی نویسندگان زندانی در ایران شده بودند.
آنچه گزارش تازه «قلم آمریکا» آشکار میکند، تنها یک آمار نیست؛ بلکه تصویری روشن از حکومتی است که از گردش آزاد اندیشه واهمه دارد و قلم را تهدیدی امنیتی تلقی میکند. در جمهوری اسلامی، نویسنده بودن میتواند جرم باشد؛ جرمی که مجازاتش از احضار و بازجویی تا زندان، شکنجه و محرومیت اجتماعی امتداد پیدا میکند.
