Europese Unie in gedachtenis van Mahsa Amini: Onderdrukking en terechtstellingen in Iran moeten stoppen

De Europese Unie veroordeelde op de vierde sterfdag van Zhina Mahsa Amini de onderdrukking van demonstranten en de toename van terechtstellingen in Iran en riep de Islamitische Republiek op een einde te maken aan geweld en intimidatie tegen haar bevolking. De Europese Unie prees de moed van Iraanse vrouwen en mannen en benadrukkte dat terechtstellingen onverenigbaar zijn met het fundamentele recht op leven en dat willekeurige arrestaties, geweld en doodvonnissen niet mogen worden gebruikt om kritische stemmen het zwijgen op te leggen.

De dienst Buitenlandse Zaken van de Europese Unie publiceerde woensdag 16 september 2026, op de vierde sterfdag van Zhina Mahsa Amini, een verklaring over de situatie van de mensenrechten en onderdrukking in Iran.

In deze verklaring herinnerde de Europese Unie aan het feit dat vier jaar zijn verstreken sinds de dood van de 22-jarige Iraanse vrouw Mahsa Amini en het begin van de beweging ‘Vrouw, Leven, Vrijheid’; een beweging die ontstond als reactie op haar dood in het cellencomplex van de Gashte Ershad en zich ontwikkelde tot een van de meest omvangrijke protesten tegen de Islamitische Republiek.

De Europese Unie wees ook op de landwijd protesten van januari 2026 en verklaarde dat tijdens deze protesten ‘duizenden demonstranten’ zijn omgekomen.

In de verklaring staat dat de Europese Unie ‘de moed van Iraanse vrouwen en mannen eerbiedigt’ en hun verlangen naar een toekomst ondersteunt waarin mensenrechten en fundamentele vrijheden worden gerespecteerd, beschermd en gewaarborgd.

Een van de belangrijkste onderwerpen van de verklaring van de Europese Unie is de toename van terechtstellingen in Iran. De Europese Unie omschreef het huidige tempo van terechtstellingen als ‘afgrijselijk’ en herhaalde haar principiële verzet tegen de doodstraf in alle gevallen en onder alle omstandigheden.

In deze officiële verklaring staat: ‘De doodstraf is onverenigbaar met het onvervreemdbare recht op leven en het absolute verbod op wrede, onmenselijke of vernederende straffen.’

De Europese Unie heeft eerder het gebruik van doodvonnissen door de Islamitische Republiek tegen demonstranten en tegenstanders meermalen veroordeeld. De Raad van de Europese Unie heeft in haar officiële standpunt het gebruik van de doodstraf tegen demonstranten als een van de schendingen van mensenrechten in Iran gekwalificeerd en benadrukt het belang van de waarborging van het recht op vreedzaam protest en vrijheid van meningsuiting.

De Europese Unie en haar lidstaten verklaarden in hun nieuwe verklaring dat zij eensgezind zijn in de veroordeling van wat zij ‘aanhoudende onderdrukking’ door de autoriteiten van de Islamitische Republiek noemen.

Volgens de Europese Unie beperkt deze onderdrukking zich niet alleen tot het gebruik van geweld op straat, maar omvat een reeks maatregelen; waaronder het systematische gebruik van terechtstellingen, geweld, willekeurige arrestaties en intimidatietactieken om kritische stemmen het zwijgen op te leggen.

Deze positie is ingenomen op een moment waarop in de afgelopen maanden meerdere berichten zijn gepubliceerd over doodvonnissen tegen demonstranten en politieke gevangenen in Iran.

De Raad van de Europese Unie heeft ook op haar officiële pagina over sancties tegen Iran, onder meer haar bezorgdheden genoemd: het wijdverspreide en onevenredige gebruik van geweld tegen demonstranten, willekeurige arrestaties, foltering en onmenselijke behandeling van gevangenen en de uitvoering van doodvonnissen tegen demonstranten.

De Europese Unie maakte in haar verklaring ook melding van de gevolgen van oorlog en militaire aanvallen op de bevolking van Iran. In de verklaring staat dat ‘oorlog een extra laag van lijden aan deze situatie heeft toegevoegd’ en uitte diepe bezorgdheid over het doden van burgers en onschuldigen bij aanvallen.

Dit gedeelte van de verklaring toont aan dat de Europese Unie, naast haar kritiek op de binnenlandse onderdrukking door de Islamitische Republiek, ook gevolgen van militaire conflicten voor gewone burgers in aanmerking neemt; een kwestie die vanuit mensenrechtenoogpunt de bescherming van burgerlevens tot een van de voornaamste bezorgdheden maakt.

De Europese Unie eist aan het einde van haar verklaring van de autoriteiten van de Islamitische Republiek een einde te maken aan geweld en onderdrukking tegen de bevolking van Iran.

Deze Unie benadrukt dat Iraanse vrouwen en mannen hun fundamentele rechten en vrijheden moeten kunnen genieten en dat de stemmen van tegenstanders niet het zwijgen mogen worden opgelegd door arrestatie, intimidatie, geweld of doodstraf.

De nieuwe standpuntbepaling van de Europese Unie ligt ook in het verlengde van het beleid van deze Unie ten aanzien van schendingen van mensenrechten in Iran. De Europese Unie beschikt sinds 2011 over een mensenrechtensanctiemechanisme tegen Iran en heeft de reikwijdte van deze sancties in de jaren na de protesten van 1401 uitgebreid. Volgens de officiële informatie van de Raad van de Europese Unie omvatten deze sancties reisbeperkingen, invriezing van bezittingen en beperkingen tegen personen en entiteiten die betrokken zijn bij binnenlandse onderdrukking.

Vier jaar na de dood van Mahsa Amini blijft haar naam verbonden met het verlangen naar vrijheid, menselijke waardigheid en fundamentele rechten van Iraanse burgers. De nieuwe standpuntbepaling van de Europese Unie toont aan dat de onderdrukking van protesten, arrestatie van tegenstanders en het gebruik van doodstraffen centraal blijven staan in Europese mensenrechtenpreoccupaties met betrekking tot Iran.

In omstandigheden waarin veel families van doden en politieke gevangenen nog steeds op waarheid en gerechtigheid wachten, is verzet tegen terechtstellingen en steun voor het recht op leven en gewetensvorijheid niet louter een politieke kwestie; het is rechtstreeks verbonden met menselijke waardigheid en het fundamentele recht van ieder individu op het genieten van leven en vrijheid.

De Europese Unie vraagt de Islamitische Republiek nu op de rechten en fundamentele vrijheden van de Iraanse bevolking te respecteren in plaats van geweld en intimidatie in te zetten; een eis die op de vierde verjaardag van ‘Vrouw, Leven, Vrijheid’ opnieuw op internationaal niveau is herhaald.