جدال الهیاتی در پنتاگون؛ حذف برچسب «مسیحی» از فهرست ادیان ارتش آمریکا جنجالساز شد
تصمیم اخیر وزارت دفاع آمریکا برای بازنگری در فهرست وابستگیهای مذهبی نیروهای نظامی، به بحثی فراتر از یک تغییر اداری تبدیل شده است. پنتاگون که در چارچوب یک برنامه اصلاحی، تعداد کدهای مذهبی مورد استفاده در ارتش را به شکل چشمگیری کاهش داد، ناگهان خود را در مرکز مناقشهای درباره هویت دینی، آزادی مذهب و مرز میان مدیریت دولتی و مباحث الهیاتی یافت. واکنش تند سیاستمداران مورمون و عقبنشینی سریع وزارت دفاع، نشان داد که موضوع طبقهبندی ادیان در آمریکا همچنان از حساسیت بالایی برخوردار است.
ماجرا از زمانی آغاز شد که وزارت دفاع ایالات متحده فهرست جدید وابستگیهای مذهبی مورد استفاده در پروندههای پرسنل نظامی را منتشر کرد. این فهرست که با هدف سادهسازی یک سیستم متشکل از بیش از ۲۰۰ کد مذهبی تهیه شده بود، تنها ۳۱ دستهبندی را حفظ کرد. در نسخه اولیه، بسیاری از فرقهها و شاخههای مختلف تحت عنوان «مسیحی» طبقهبندی شده بودند، اما نام کلیسای عیسی مسیح قدیسان آخرالزمان (LDS) یا همان مورمونها، بدون این برچسب درج شده بود؛ موضوعی که به سرعت با اعتراض رهبران و سیاستمداران وابسته به این کلیسا مواجه شد.
یکی از منتقدان اصلی این تصمیم، «مایک لی» سناتور جمهوریخواه ایالت «یوتا» بود که این اقدام را «offensive» و «repugnant» توصیف کرد و از وزارت دفاع خواست تصمیم خود را لغو کند. او استدلال کرد که دولت نباید درباره اختلافات اعتقادی میان شاخههای مختلف مسیحیت داوری کند و تعیین کند چه گروهی «مسیحی» محسوب میشود و چه گروهی نه. وی در این باره اظهار کرد: «بسیار توهینآمیز است که وزارت دفاع آمریکا تقریبا همه گروههای مذهبیای را که به عیسی مسیح ایمان دارند، مسیحی بداند؛ اما کلیسای عیسی مسیح قدیسان آخرالزمان را از این تعریف کنار بگذارد.»
وی همچنین افزود: «این تصمیم برخلاف هرگونه حس نجابت و مغایر با این اصل بنیادین است که دولت نباید در اختلافات اعتقادی میان فرقههای مذهبی دخالت کند.»
فشارهای سیاسی و رسانهای سرانجام باعث شد پنتاگون ظرف چند روز فهرست خود را اصلاح کند. در نسخه جدید، به جای آنکه برخی گروهها ذیل عنوان «مسیحی» قرار گیرند و برخی دیگر خارج از آن باشند، این عنوان به طور کامل حذف شد و همه فرقهها به صورت مستقل فهرست شدند. وزارت دفاع در توضیح این تغییر اعلام کرد که هدف از بازنگری، صرفا سادهسازی ساختار اداری و کمک به روحانیون نظامی برای ارائه خدمات بهتر بوده و نه قضاوت درباره مشروعیت یا ماهیت هیچ باور مذهبی.
در بیانیه منتشرشده از سوی حساب رسمی واکنش سریع پنتاگون آمده است: «وظیفه پنتاگون داوری در مناقشات الهیاتی نیست، بلکه تضمین این است که باورهای دینی صادقانه در میان نیروهای ما مورد احترام قرار گیرند و تقویت شوند.»
این موضعگیری تلاشی بود برای پایان دادن به انتقادهایی که دولت را متهم به ورود به منازعات اعتقادی میان فرقههای مذهبی کرده بودند.
با این حال، این جنجال تنها به موضوع مورمونها محدود نماند. کاهش تعداد کدهای مذهبی از بیش از ۲۰۰ مورد به ۳۱ دستهبندی، موجب نگرانی برخی گروههای مذهبی کوچکتر نیز شد. منتقدان میگویند حذف نام برخی ادیان و گرایشهای مذهبی از فهرست رسمی، میتواند بر میزان دیده شدن نیازهای دینی اقلیتها در ساختار ارتش تاثیر بگذارد، هرچند پنتاگون تاکید کرده است که نیروهای نظامی همچنان میتوانند باورهای مذهبی خود را در مدارک شخصی و پلاکهای شناسایی ثبت کنند.
در سطحی عمیقتر، این رویداد بار دیگر یکی از قدیمیترین مباحث مذهبی آمریکا را زنده کرده است: آیا مورمونها بخشی از جهان مسیحیت محسوب میشوند یا یک سنت دینی مستقل هستند؟ اعضای کلیسای عیسی مسیح قدیسان آخرالزمان خود را پیرو عیسی مسیح و بخشی از سنت مسیحی میدانند، اما برخی کلیساهای پروتستان و انجیلی به دلیل تفاوتهای الهیاتی، از جمله برداشت متفاوت از مفهوم تثلیث، این دیدگاه را نمیپذیرند. کارشناسان معتقدند جنجال اخیر پنتاگون نشان داد که این اختلاف تاریخی هنوز در فضای مذهبی و سیاسی آمریکا حلنشده باقی مانده است.
هرچند وزارت دفاع آمریکا تلاش کرده این پرونده را یک اشتباه اداری و قابل اصلاح جلوه دهد، اما واکنشهای گسترده به آن نشان میدهد که حتی یک تغییر ظاهرا فنی در ساختارهای دولتی نیز میتواند به سرعت به مناقشهای درباره هویت دینی، آزادی مذهب و نقش دولت در تعریف باورهای مذهبی تبدیل شود؛ موضوعی که احتمالا در ماههای آینده نیز محل بحث در محافل سیاسی و مذهبی آمریکا خواهد بود.
